⚠️ နိုင်ငံကို အသက်ရှူရပ်သွားစေနိုင်မည့် ဘူမိဗေဒ အနုမြူဗုံးတလုံး (သို့မဟုတ်) မြစ်ဆုံစီမံကိန်း
ဧရာဝတီမြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို ပြန်စမယ့် သတင်းတွေ
ကြားနေရပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးကိစ္စ သက်သက်
မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့
သားသမီးတွေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြေပုံရာဇဝင်ကိုပါ
ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်တဲ့ အသက်တမျှအရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စ
ပါ။ဘာကြောင့်လဲဆိုတာကို စိတ်ရှည်လက်ရှည် ဖတ်
ကြည့်ပေးစေလိုပါတယ်။
ဧရာဝတီမြစ်ဆုံရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအကြောင်း
ဆွေးနွေးကြတဲ့အခါ စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ်တွေ
အပြင် ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံရဲ့ အသက်သွေးကြောနဲ့
အနာဂတ်လုံခြုံရေးအတွက် မေးခွန်းထုတ်စရာတွေ
အများကြီး ရှိနေပါတယ်။ ဒီစီမံကိန်းဟာ စီးပွားရေး၊
နိုင်ငံရေးအရ အငြင်းပွားမှုတွေ ရှိသလို မြန်မာနိုင်ငံ
ရဲ့ အသက်သွေးကြောကို ခြိမ်းခြောက်နေတဲ့ အလွန်
ကြီးမားတဲ့ ဘူမိဗေဆိုင်ရာအန္တရာယ် (Geological
High-Risk)တရပ်လည်း ဖြစ်နေပါတယ်။
🌍 မြန်မာ့ဘူမိနောက်ခံ- ငလျင် ပေါက်ကွဲဇုန် (Seismically Active Zone)
ကျွန်တော်တို့ ချစ်မြတ်နိုးတဲ့ ဧရာဝတီမြစ်ကြီးဟာ
နှစ်သန်းပေါင်းများစွာကတည်းက စတင်စီးဆင်း
ခဲ့ပြီး ဒီမြစ်ကြီး ဖြစ်တည်လာရခြင်းရဲ့ အဓိက
အကြောင်းရင်းဟာ အိန္ဒိယကျောက်ထုချပ်နဲ့ ယူရေး
ရှား ကျောက်ထုချပ်တို့ တိုက်မိရာကနေ ဟိမဝန္တာ
တောင်တန်းကြီး မြင့်တက်လာခြင်းမှာ အကြောင်း
ရင်းခံ ပါပဲ။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြောက်ပိုင်းဒေသဟာ
ကမ္ဘာ့မြေထုကြီးနှစ်ခု ပွတ်တိုက်တိုက်ခိုက်နေတဲ့
နယ်မြေ ဖြစ်တဲ့အတွက် သဘာဝအားဖြင့်ကို ဘူမိ
ဗေဒအရ အလွန်တရာမတည်ငြိမ်တဲ့ဇုန် ဖြစ်ပါတယ်။
🛑ကျွန်တော်တို့ ဘယ်နေရာမှာ နေနေရတာလဲ?
(The Danger Zone)
မြစ်ဆုံဆည် တည်ဆောက်မယ့်နေရာကို ရိုးရိုးရှင်း
ရှင်းပြောရရင် ယမ်းအိုးကြီးရဲ့ အဖုံးပေါ်မှာ တည်ရှိ
နေတာပါ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် အောက်ကအချက်
နှစ်ချက်နဲ့ ဆန်းစစ်ကြည့်ပါ။
အချက် (၁) စစ်ကိုင်း ပြတ်ရွေ့ကြော
မြန်မာနိုင်ငံကို ဒေါင်လိုက်ဖြတ်သန်းနေတဲ့ ဒီပြတ်
ရွေ့ကြောဟာ တနှစ်ကို 18-20 mm နှုန်း နဲ့ ရွေ့
လျားနေတဲ့ အလွန်တက်ကြွတဲ့ပြတ်ရွေ့ကြောဖြစ်
ပြီး M_w 7.0 မှ 7.8 အထိ ပြင်းအားကြီးတဲ့ ငလျင်တွေ ပေါက်ကွဲလှုပ်ခတ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
မြစ်ဆုံဆည်တည်ဆောက်မယ့်နေရာဟာ ဒီပြတ်ရွေ့
ကနေ 25-35km(မိုင်၂၀)ခန့်သာ ဝေးကွာပြီး ငလျင်
လှုပ်ခဲ့ရင် ပြင်းထန်တဲ့ မြေပြင်တုန်ခါမှုဇုန် (Strong
Ground Shaking Zone)ထဲမှာ တိုက် ရိုက်ရှိနေပါ
တယ်။
အချက်(၂) နောက်ခံ ဖိအားပေးဇုန်
အဲဒီအချက်ကို မဖြစ်ဖြစ်အောင် ပံ့ပိုးပေးနေမယ့်
နောက်ထပ်တခုကတော့ အချက်နှစ်လို့ ပြောရမယ့်
Indo–Eurasian Collision Zone အိန္ဒိယ မြေထု
ချပ်က ယူရေးရှားကို တွန်းတိုက်နေတဲ့အတွက် ဒီ
ကချင်ဒေသအပါအ၀င် တကြောလုံးမှာ ဖိအားတွေ
အဆက်မပြတ် တိုးပွားနေတာပါ ။
🌊 လူလုပ်ငလျင် (RIS) ဆိုတာ ဘာလဲ ။ (ဘာလို့
ကြောက်စရာကောင်းတာလဲ )
ဆည်ဆောက်တာ ငလျင်နဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲလို့ မေးစရာ
ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ အကြောက်ဆုံးက RIS
(Reservoir Induced Seismicity) လို့ခေါ် တဲ့
ဆည်ရေလှောင်မှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ငလျင်ပါ။
ငလျင်အန္တရာယ်ရှိတဲ့ မြစ်ဆုံနေရာမှာ ဆည်ကြီး
တည်ဆောက်ပြီး ရေလှောင်တာဟာ ဘာကြောင့်
စိုးရိမ်စရာဖြစ်ရတာလဲဆိုရင် မြစ်ဆုံဆည်က လှောင်မယ့် 24.5 ကုဗကီလိုမီတာ အရွယ်အစားဟာ RIS
ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်တဲ့ပမာဏ (Threshold)ကို အလွန်
ကျော်လွန်နေပါတယ်။ဒါဟာလူလုပ်ငလျင်ဖြစ်စေဖို့
အကြောင်းရင်းခံဖြစ်ပြီး ရေလှောင်ကန်ကြောင့် ဖြစ်
ပေါ်လာတဲ့ ငလျင်လှုပ်ရှားမှု(RIS)လို့ ခေါ်ပါတယ်။
မြစ်ဆုံဆည်မှာ လှောင်မယ့် ရေပမာဏက ၂၄.၅
ကုဗကီလိုမီတာ (ရေတန်ချိန် သန်းပေါင်း ၂ သောင်း ၄ ထောင်ကျော်) ရှိပါမယ်။ ဒီရေထုကြီးက မြေကြီး
ကို ဘယ်လိုဒုက္ခပေးမလဲဆိုရင်အောက်က ဥပမာ
(၂) ခုနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ကြည့်ပါ။
• ဆည်ရေအလေးချိန်နဲ့ ဖိချတာ (The Weight
Effect)ရဲ့သက်ရောက်မူဟာ ပူဖောင်းတလုံးကို
လက်နဲ့ ဖိချလိုက်သလိုပါပဲ။ သာမန်အချိန်မှာ ငြိမ်
နေတဲ့ မြေလွှာ အက်ကြောင်းတွေဟာ ရေတန်ချိန်
ဘီလီယံနဲ့ချီတဲ့ ဖိအားကြောင့် ရုတ်တရက် ကျွံ
ကျ သွားနိုင်ပါတယ်။ ဧရာမရေ အလေးချိန် (တန်
ချိန် သန်းပေါင်းများစွာ)က အောက်ခံကျောက်လွှာ
တွေကို တိုက်ရိုက်ဖိချလိုက်တဲ့ ဖိအားပေးမူ
(Pressure Loading) ဖြစ်စေတာပါပဲ။
• နောက်တချက်က ချောဆီထည့်လိုက်သလို ဖြစ်
စေတဲ့ (The Lubricant Effect)သက်ရောက်မူပါ။
ဒါက ပို ကြောက်စရာကောင်းပါတယ်။ရေတွေက
မြေအောက်အက်ကြောင်းတွေထဲ စိမ့်ဝင်သွားတဲ့အခါ
ကျောက်လွှာနှစ်ခုကြားမှာ ချောဆီထည့်လိုက်သလို
ဖြစ်သွားပါတယ်။ ပွတ်တိုက်အားလျော့နည်းသွားပြီး
လှုပ်ခါနီး တာစူနေတဲ့ (ဒါမှမဟုတ်) ငြိမ်နေတဲ့ ပြတ်
ရွေ့ကြောတွေကို ဂျောက်ခနဲ လျောကျပြီး ငလျင်ဖြစ်
စေပါတယ်။ ဒါကို ရေဖိအားကနေ မြေထိစိမ့်၀င်ပြီး
ပြတ်ရွေ့တွေကို ဖိအားပေးမူ ( Pore Pressure)
လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒီလို ဖိအားတွေတိုး၊ ပွတ်တိုက်အားတွေ လျော့ကျ
သွားတဲ့အခါ နဂိုကတည်းက သဘာဝအလျောက်
စုဆောင်းထားတဲ့ ဖိအားတွေဟာ ချက်ချင်းဆိုသလို
လွတ်ထွက်သွားနိုင်ပြီး ငလျင်ကြီးတွေ လှုပ်လာဖို့
အချိန်မတန်သေးရင်တောင် အစောတလျှင် ဖြစ်
ပေါ်လာစေနိုင်ပါတယ်။
📉 သမိုင်းက ပေးတဲ့ သတိပေးချက်များ (တရုတ်
နှင့် အိန္ဒိယ သာဓက)
အပေါ်ကပြောခဲ့တာတွေက စာရွက်ပေါ်က သီအိုရီ
တွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေမှာလက်
တွေ့ ခံစားခဲ့ရပြီးပါပြီ။
🇮🇳 ၁၉၆၇ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကွိုင်နာဆည် (Koyna
Dam) အဖြစ်အပျက်ပါ။ ဆည်တည်ထားတဲ့နေရာ
ဟာ ငလျင်လှုပ်လေ့မရှိတဲ့ မြေငြိမ်ဒေသပါ။ ဒါပေမဲ့
ဆည်ရေဖြည့်ပြီးတာနဲ့ 6.3 Magnitude ငလျင်လှုပ်
ခဲ့လို့ လူပေါင်း ၁၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။
ဒါက ဘာကိုပြနေလဲဆိုရင် ငြိမ်နေတဲ့ မြေမှာတောင်
ဆည်ကြောင့် လှုပ်နိုင်ရင် လှုပ်နေကျ မြစ်ဆုံမြေက
ဘယ်လောက် အန္တရာယ်များမလဲဆိုတာပေါ့။
အခု ဧရာ၀တီမြစ်ဆုံတည်ဖို့လုပ်နေတဲ့ တရုတ်မှာ
တောင် သူ့နိုင်ငံထဲမှာ အဲဒီဒဏ်ကောင်းကောင်းခံ
ရဖူးတာ မြန်မာတွေ နာဂစ်မုန်တိုင်းကြောင့် လူသိန်း
ချီသေကြေခဲ့ရတဲ့ တနှစ်တည်းကာလ ရှေ့ဆင့်နောက်
ဆင့်ပါ။ အဖြစ်အပျက်က 🇨🇳 တရုတ်နိုင်ငံ၊ စီချွမ်
ပြည်နယ်ထဲက ကျီပင်းပူးဆည် (Zipingpu Dam)
နဲ့ ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ ၂၀၀၈ ကမ္ဘာကျော် စီချွမ်
ငလျင်(Wenchuan Earthquake)ပါ။ ဆည်တည်
ဆောက်ပြီး မကြာမီမှာပဲ Mw 7.9ရှိတဲ့ မဟာငလျင်
ကြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့လို့ လူပေါင်း ၈ သောင်းကျော်သေဆုံး
ပျောက်ဆုံးခဲ့ပါတယ်။
ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့အကြောင်းရင်းကို ပညာရှင်တွေက ဆည်
ရေရဲ့ဖိအားဟာ ငလျင်ကြောကို စောစီးစွာ နှိုးဆွပေး
လိုက်တာကြောင့်လို့ သုံးသပ်ခဲ့ကြပါတယ်။အဲဒီ
ပြဿနာတက်ခဲ့တဲ့ တရုတ်ဆည်က ရေပမာဏ ၁.၁
ကုဗကီလိုမီတာပဲ ရှိပါတယ်။ မြစ်ဆုံဆည်က ၂၄.၅
ကုဗကီလိုမီတာပါ။ (အဆ ၂၀ကျော် ပိုကြီးပါတယ်)
ဆည်အသေးလေးတောင် မဟာငလျင်ကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့
ရင် အဆ၂၀ ပိုကြီးမယ့်မြစ်ဆုံဆည်က ဘာဖြစ်လာ
နိုင်မလဲ စဥ်းစားကြည့်နိုင်ပါတယ်။
💥 အဆိုးဆုံး အခြေအနေ (The Nightmare
Scenario)
တကယ်လို့…မဖြစ်စေချင်ပေမယ့်လည်း မဖြစ်ဖြစ်အောင် ဆည်တည်ဆောက်ပြီး ငလျင်ကြီးတခုခုကြောင့် ဆည်ကျိုးခဲ့ရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
လူလုပ်ဆည်(RIS)ကြောင့် ဒါမှမဟုတ် စစ်ကိုင်းပြတ်
ရွေ့ကြောကြောင့် သဘာဝငလျင်ကြီး လှုပ်လို့ ဆည်
ကြီးကို ထိခိုက်မှုဖြစ်ပြီး ရေကာတာ ပြိုကျမှု ဖြစ်
လာခဲ့ရင် ဘာတွေဖြစ်မလဲဆိုရင် ပထမဆုံးကတော့
ဆည်ကျိုး ပျက်စီးမှု (Catastrophic Failure)
ကနေ မြစ်ဆုံက လှောင်ထားတဲ့ ဧရာမရေထုကြီးဟာ
မြစ်ကြောင်းတလျှောက် စီးဆင်းလာတဲ့ မြစ်ကြောင်း
အတိုင်း Multi-stage Flash Floods (အဆင့်ဆင့်
ရေကြီးမှု)ကို ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်စေပါမယ်။
ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၂၀၀ ကျော်
မြင့်တဲ့ နေရာကနေ ရေတန်ချိန် ကုဋေပေါင်းများစွာ
ဒလဟော ဆင်းလာမှာပါ။ ဒါဟာ ရေကြီးတာ မဟုတ်
ပါဘူး။ ကုန်းတွင်းပိုင်း ဆူနာမီပါ။ ဆည်အောက်က
မြို့တွေဆိုရင် နာရီပိုင်းအတွင်း (သို့မဟုတ် မိနစ်ပိုင်း
အတွင်း) ရေအောက် ရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ မြေ
ပုံပေါ်က ပျောက်သွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။
ကွင်းဆက်သက်ရောက်မှုအနေနဲ့ ၀ိုင်းမော်၊ ဗန်းမော်၊
ရွှေကူ၊ ကသာ၊ မန္တလေးနဲ့ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းတ
လျှောက် မြို့ရွာတွေဟာ အကြီးမားဆုံး ရေဘေးဒဏ်
ကို သမိုင်းမှာ မကြုံဖူးလောက်အောင် ခံစားရပါလိမ့်
မယ်။ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားမြို့ အပါအဝင် မြစ်အောက်ပိုင်း ကျေးရွာမြို့တွေ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းနဲ့ မန္တလေးတိုင်းအထိပါ လူမှု-ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အလွန်အကျယ်အဝန်းတဲ့ကပ်ဆိုးကြီး (Consequence) ကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါတယ်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာ မေ့မရ
နိုင်တဲ့ လူ့အသက်ထောင်သောင်းများစွာ ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်
ပွားသွားနိုင်ပါတယ်။
🇨🇳 တရုတ်အစိုးရရဲ့ နိုင်ငံရေးဖိအားပေးအကျပ်
ကိုင်မူ
မြန်မာပြည်သူလူထု အဓိကကန့်ကွက်နေတဲ့ စီမံကိန်းကို ပြန်လည်စတင်ဖို့ တရုတ်နိုင်ငံက တွန်းအားပေးခြင်းဟာ ပြည်သူလူထုဆန္ဒနဲ့တိုင်းပြည်ရဲဲ့ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားထက် နိုင်ငံရေး အပေးအယူတွေက ပို အရေးပါလာစေဖို့ ဖိအားပေးမှု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
စီမံကိန်းနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့စာချုပ်စာတမ်းတွေ၊ သဘာ
ဝပတ်ဝန်းကျင် သက်ရောက်မှု ဆန်းစစ်ချက်တွေ (EIA/SIA) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပွင့်လင်းမြင်သာမှု မရှိ
စေဖို့ နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်နိုင်ပါတယ်။
ဧရာဝတီမြစ်ဆုံစီမံကိန်းဟာ တရုတ်နိုင်ငံအတွက်
မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုနဲ့ နိုင်ငံတကာ
အထီးကျန်မှုကို အသုံးချပြီး ၎င်းတို့အတွက် မဟာ
ဗျူဟာမြောက် အကျိုးစီးပွားတွေကို မြန်မြန်
အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ နိုင်ငံရေး အကျပ်ကိုင်ကိရိ
ယာတခု ဖြစ်လာနိုင်ဖွယ်ရှိနေတယ်ဆိုတဲ့အချက်ပါ ။
💡 ဒါကြောင့် လိုတိုရှင်းအနှစ်ချုပ်ပြောရရင် _
ဧရာဝတီမြစ်ဆုံစီမံကိန်းဟာ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အန္တ
ရာယ်အမြင့်ဆုံးစီမံကိန်း( Geologically High-Risk
Megaproject )အဖြစ် နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေအရ
သတ်မှတ်ခံရတဲ့ စီမံကိန်းတခုဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံ
တကာ Geohazard Standards တွေအရ Energy
Benefits (လျှပ်စစ်အကျိုးအမြတ်) နဲ့ Irreversible
Socio-Geological Risks (ဘူမိဗေဒအရ ပြန်လည်
ပြင်ဆင်မရနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်)တွေကို ချင့်ချိန်သုံးသပ်
ဖို့ လိုပါတယ်။
ဧရာဝတီမြစ်ဆုံ စီမံကိန်းဆိုတာ နိုင်ငံရေးဂယ်ပေါက်
တခုကို လျှပ်စစ်မီးရဖို့အကြောင်းပြပြီး တိုင်းပြည်ရဲ့
အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အပေါင်ခံပြီး ကစားနေ
တဲ့ လောင်းကစားပွဲ တခုထက် မပိုပါဘူး။ စီးပွားရေး
အမြတ်အစွန်း ဘယ်လောက်ရရ ပြန်လည်ကုစားလို့
မရနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်မျိုးကို နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေ
(Global Safety Standards)နဲ့ အညီလုပ်မှာပါ၊
လုပ်နေပါတယ်ဆိုရင်တောင်မှ ခွင့်မပြုသင့်ပါဘူး။
အကျိုးအမြတ်ခွဲဝေမူမှာလည်း တရုတ်အစိုးရကုမ္ပဏီတွေက အဓိက အများစုကို ရရှိကြမှာဖြစ်
ပါတယ်။
ဧရာဝတီကို ချစ်ရင် Share ပေးပါဆိုတာထက်…
ကိုယ့်အသက်၊ ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်နိုင်ငံ ၊ ကိုယ့်ရေ
၊ ကိုယ့်မြေကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ဒီအသိပညာကို ဖြန့်ဝေပေးပါလို့ မေတ္တာရပ်ခံချင်ပါတယ်။
🌿AI Info Team 🌿
REF:
– နိုင်ငံတကာ ဘူမိနဲ့ငလျင်ဆိုင်ရာစာတမ်းများ
– Zipingpu Hydropower plant stopped by quake, China.org.cn, May 13, 2008
– Wong, Edward; and Schwartz, John, “Chinese Soldiers Rush to Bolster Weakened Dams”, The New York Times, May 15, 2008
– “Major project to study earthquake activity at Koyna”. The Hindu Business Line. 21 March 2011. Retrieved 18 January 2020.
– ISP Myanmar : မြစ်ဆုံဆည်စီမံကိန်း
– Experts call for dam review to consider earthquake risks : December 14, 2015
