စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးအခြေအနေဟာ ဆိုးဆိုးရွားရွား ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းတွေလည်း အဆမတန် မြင့်တက်လာခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူလူထုဟာ ဝင်ငွေနဲ့ထွက်ငွေ မမျှတတဲ့ဒဏ်ကို အလူးအလဲ ခံစားနေကြရပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေလည်း တိုးလာနေပါတယ်။
ရန်ကုန်တိုင်း၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်မှာ နေထိုင်တဲ့ အသက် ၅၂ အရွယ် ဒေါ်အေး (အမည်လွှဲ) ဟာ သားသမီးတွေရဲ့ ထောက်ပံ့မှုကို မှီခိုနေရသူ ဖြစ်ပါတယ်။ အရင်က သူ့သားသမီးတွေက သူ့အတွက် တလထောက်ပံ့ငွေဟာ ကျန်တဲ့စရိတ်စက ဖယ်လိုက်ရင် အိမ်အသုံးစရိတ်အဖြစ် ၄၀၀,၀၀၀ လောက် ကျန်ပါတယ်။
အခုတော့ အိမ်လခတွေ ဈေးတက်သလို လျှပ်စစ်မီတာခတွေကလည်း အရင်ထက် ပိုကုန်ကျလာတာကြောင့် သူ့အိမ်အသုံးစရိတ် လျော့ပါးသွားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တဘက်မှာ ကုန်ဈေးနှုန်းကလည်း မြင့်တက်လာတဲ့အတွက် စားဝတ်နေရေးကို ချွေတာပြီး ဖြေရှင်းနေရပါတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်ကလူတွေလည်း သူ့လို အကျပ်အတည်း ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
“ဘုန်းဘုန်းတွေရဲ့ ဆွမ်းသပိတ်တွေထဲမှာလည်း ဆွမ်းလည်း မရှိဘူး၊ ဆွမ်းဟင်းလည်း သိပ်မရှိဘူး။ အမေတို့လည်း ကြက်သား ၇,၀၀၀ ဖိုးဆိုရင် တနေ့ကို ၂ တုံး၊ လူတွေလည်း အူတွေတောင် ကျုံ့လာပြီ၊ ဘယ်လိုပြောရမှန်းတောင် အမေ မပြောတတ်ဘူး။ လူတိုင်း အမေမှ မဟုတ်ဘူး၊ ဆိုက်ကားသမားလည်း အဲဒီလို ညည်းတာပဲ၊ တက္ကစီလည်း ထိုင်နေရတာများတယ်၊ လူတွေကို ကြည့်ရတာကိုက ခြောက်ကပ်ကပ်နဲ့ လန်းလန်းဆန်းဆန်း သိပ်မရှိဘူး။”
စီးပွားရေးပညာရှင် ဦးစိန်ဌေးရဲ့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွေ အချက်အလက်တွေအရ ၂၀၂၀ ကနေ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း အခြေခံစားသောက်ကုန်ဈေးနှုန်းဟာ ပျမ်းမျှ ၇ ဆ ၈ ဆလောက် မြင့်တက်လာတယ်လို့ သိရပါတယ်။
အဲဒီလို ကုန်ဈေးနှုန်း ထိုးတက်တာ မှန်ကန်ကြောင်းကို ဒေါ်အေးက သူ့နေ့စဉ်ဘဝမှာ ထိတွေ့နေရတဲ့ စားသောက်ကုန်ပစ္စည်းတွေရဲ့ ကုန်ဈေးနှုန်းနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြပါတယ်။
“အခုဟာက အကုန်လုံးဈေးကြီးတယ်ကွာ။ အရင်တုန်းက ဘိန်းမုန့်တချပ်ကို ၁,၀၀၀၊ အခု ၂,၅၀၀၊ လမ်းသရဲမုန့်ကို အရင်တုန်းက ၃၀၀၊ ၃၀၀ ကနေ ၅၀၀၊ အခု ၁,၀၀၀၊ ဗမာမုန့်လေးတွေလေ၊ ဆနွင်းမကင်းလေးတွေလေ တတုံးကို ၂,၀၀၀၊ အဲဒီလိုတွေကို ပိုက်ဆံက လုံးဝ တန်ဖိုးမရှိဘူး။ ပိုက်ဆံက တန်ဖိုးမရှိဘူး၊ ကုန်ဈေးနှုန်းတွေက အဲဒီလိုမြင့်တက်တော့ စားရတာက မတန်ဘူး။ မတန်တော့ မစားတော့ဘူး။”
ဒီလိုကျပ်တည်းနေတာ ဒေါ်အေးတို့ ပတ်ဝန်းကျင်ကလူတွေချည်းပဲတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းခဲ့တဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကစလို့ လက်ရှိအချိန်ထိ နိုင်ငံစီးပွားရေးတွေ ကျဆင်းလာပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းတွေလည်း မြင့်တက်လာတာကြောင့် ပြည်သူလူထုဟာ ဝင်ငွေနဲ့ ထွက်ငွေ မမျှတတဲ့ ဒဏ်တွေကို အလူးအလဲ ခံစားနေကြရပါတယ်။
စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံဟာ စီးပွားရေးကဏ္ဍ ကျဆင်းမှုနဲ့အတူ ပြည်တွင်းက လူ ၃ ယောက်မှာ ၁ ယောက်နှုန်း ဝမ်းရေးမဖူလုံမှုကို ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာ အစီအစဉ် (WFP) က စက်တင်ဘာ ၅ ရက်က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
ကိုခိုင် (အမည်လွှဲ) က ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်ပွားတာကြောင့် ရန်ကုန်ကို ရွှေ့ပြောင်းလာတဲ့ လူငယ်တယောက်ပါ။ သူဟာ ရန်ကုန်မှာ တက္ကသိုလ်ဆက်တက်ဖို့ စိတ်ကူးထားပေမဲ့လည်း လက်ရှိ နိုင်ငံရေးအခြေအနေကြောင့် မိသားစုရဲ့ ပံ့ပိုးနိုင်မှု မရှိတော့တဲ့အတွက် လတ်တလော ဝမ်းရေးဖြေရှင်းဖို့ ရတဲ့အလုပ်ကို ဝင်လုပ်နေရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝင်ငွေနဲ့ ထွက်ငွေ မမျှတတဲ့အတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ ပြဿနာဖြစ်လာတယ်လို့ ပြောပါတယ်။
“ဒီလက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ ကုန်ဈေးနှုန်းရယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မီတာဘေ၊ တခြားတခြားသော ထွက်ငွေတွေ ရှိတယ်။ တခါတလေမှာ ကုန်ဈေးနှုန်းက တက်တက် တက်တက်လာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရလာတဲ့ဝင်ငွေက တက်လာတဲ့ ကုန်ဈေးနှုန်းနဲ့ ဝင်ငွေနဲ့ထွက်ငွေ မမျှတတဲ့ အခြေအနေမှာ အဓိကကတော့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာက အဓိက ဖြစ်တယ်ပေါ့နော်။”
ဒီလို စီးပွားရေးကျဆင်းမှုဒဏ်တွေအပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလက စတင်ကျင့်သုံးတဲ့ လူတိုင်းမဖြစ်မနေ စစ်မှုထမ်းရမယ့် ဥပဒေနဲ့ မိသားစုအများအပြားနဲ့ လူငယ်အများအပြားကို ခြောက်လှန့်နေတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုမျိုး လူမှုစီးပွားရေးတွေ အဆင်မပြေမှုတွေကြောင့် စိတ်မွန်းကြပ်မှုတွေ၊ သိမ်ငယ်စိတ်တွေ၊ အားငယ်စိတ်တွေ ဖြစ်လာပြီး အခန့်မသင့်ရင် မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်လိုစိတ်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တယ်လို့လည်း စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက ဆိုကြပါတယ်။
ဟာဝိုင်ယီ အခြေစိုက် စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တယောက်ဖြစ်တဲ့ ဂျူးဂျူးမင်းသူကလည်း သူတို့ စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပေးနေတဲ့ Jue Jue’s Safe Space မှာ လာရောက် အကူအညီတောင်းကြတဲ့သူတွေထဲမှာ စီးပွားရေး ကျပ်တည်းပြီး အကြွေးတွေကြောင့် ထွက်ပေါက်အဖြစ် မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်စိတ်တွေ ဝင်လာကြတဲ့အတွက် အကူအညီ လာရောက်တောင်းတဲ့သူတွေကိုလည်း တွေ့ရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။
“ဒီလိုမျိုး စိတ်ထွက်ပေါက်ရှာတဲ့ ကိစ္စတွေ မဖြစ်အောင် တယောက်ယောက်က လာရောက်ပြီးတော့ ရင်ဖွင့်တယ်။ မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်ဖို့အတွက် အတွေးတွေ ဝင်နေတယ်။ မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်ဖို့အတွက် နေချင်စိတ်တွေ မရှိတော့ဘူး၊ ဒီ လူလုပ်ချင်တဲ့စိတ်တွေ မရှိတော့ဘူး၊ ဒီကမ္ဘာကြီးကနေ ထွက်သွားချင်တယ်၊ ငါ လိပ်ပြာလေးတကောင်လိုပဲ ပျောက်သွားချင်တယ်၊ ထွက်ပြေးပြီးတော့ ပျံသန်းသွားချင်တယ် ဆိုတဲ့ စကားတွေ အရိပ်အမြွက် ပြောလာပြီဆိုရင် ကျမတို့အနေနဲ့ တိုက်ရိုက်မေးခွန်း မေးပေးလို့ရတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်ဖို့အတွက် စဉ်းစားနေတာလား၊ ဟုတ်တယ်ဆိုရင် ကိုယ်ဆက်ပြီးတော့ မလုပ်တတ်ဘူးဆိုရင် ကျမတို့ အဖွဲ့အစည်းတွေကို ချိတ်ဆက်ပေးလို့ ရတယ်။ လုပ်တတ်တယ်ဆိုရင်တော့ ဆက်ပြီးတော့ မေးလို့ ရတယ်ပေါ့နော်။ ဘာအစီအစဉ်တွေ ရှိလဲ။ အဲဒီအစီအစဉ်ကို ဆက်ပြီးတော့လုပ်ဖို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိလား၊ အဲလိုမျိုးတွေ မေးလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ကျမတို့က ကာကွယ်လို့ရတယ်။ သူ့ရဲ့ အစီအစဉ်ကို ကာကွယ်လို့ရတယ်။ မလုပ်အောင်လို့ တားဆီးလို့ရတယ်ပေါ့နော်။”
စက်တင်ဘာလအတွင်း ရန်ကုန်မှာ မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်သူ ၅ ယောက်အထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။ မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင် ကြံစည်မှုဟာ ဩဂုတ်လကုန်ပိုင်းကနေ အခုရက်ပိုင်းအထိ ၆ ယောက် ရှိပြီး အဲဒီထဲက ၂ ယောက်ကိုတော့ ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေကတော့ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ အိမ်ထောင်ရေး ပြဿနာတွေကြောင့် တယောက်တည်း မဖြေရှင်းနိုင်တော့ဘူးလို့ ခံစားရရင်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်ခံစားမှုတွေ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အဆိုးဘက်ကို ရောက်နေတယ်လို့ ခံစားရရင် နားလည်တတ်ကျွမ်းတဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး ပညာရှင်တွေနဲ့ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်တာဟာ အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
