အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်မြို့ရှိ ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်တွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်မှ ၁၃ ရက်အထိ ကျင်းပသည့် “ပါလီမန်များနှင့် ကုလသမဂ္ဂ – ပြည်သူ့အတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ အတူတကွ ဆောင်ရွက်ခြင်း”အမည်ရှိ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ကြားနာပွဲသို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) မှ ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်၍ မြန်မာ့အရေးကို ထည့်သွင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြကြောင်း CRPHက ထုတ်ပြန်ထားသည်။
ယမန်နေ့(ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄) ညပိုင်းက ထုတ်ပြန်လိုက်တာဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ကြားနာပွဲသို့ CRPH ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြသည့် ဒေါ်မြတ်သီတာထွန်း၊ ဒေါ်မြမျိုးအေး၊ ဒေါ်ဖြူဖြူလွင် တို့နှင့်အတူ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်း တို့ တက်ရောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာ ကတိကဝတ်နှင့် လက်တွေ့ကွာဟချက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် ပထမနေ့တွင် CRPH ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်မြမျိုးအေးက နိုင်ငံတကာဥပဒေ ချိုးဖောက်သူများကို တာဝန်ခံမှုရှိအောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းသည် ကုလသမဂ္ဂအပေါ် ယုံကြည်မှု ကျဆင်းစေကြောင်း ထောက်ပြသည်။
ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အာဏာသိမ်းပြီး ငါးနှစ်အကြာ၌ လူဦးရေ ၁၆ သန်းကျော် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီလိုအပ်နေပြီး လေးသန်းနီးပါး နေရပ်စွန့်ခွာနေရသည့် အခြေအနေကို တင်ပြခဲ့ကာ အရပ်သားများကို အကာအကွယ်ပေးခြင်းနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုမရှိဘဲ ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး မရနိုင်ကြောင်း အလေးထား ပြောကြားသည်။
ဒီမိုကရေစီကို အတွင်းမှ ကာကွယ်ခြင်းနှင့် တရားဝင်မှုနှင့်လည်းပတ်သက်ပြီး CRPH ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်မြတ်သီတာထွန်းက ဒုတိယနေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဒီမိုကရေစီသည် တဖြည်းဖြည်း ယုတ်လျော့သွားခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ တိုက်ရိုက် အကြမ်းဖက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။
ထို့အပြင် “တရားဝင်မှု ဆိုသည်မှာ အဆောက်အအုံပေါ်တွင် မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူ့ဆန္ဒပေါ်တွင်သာ အခြေခံသည်” ဟု ရှင်းလင်းပြောဆိုပြီး လွှတ်တော်သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ သိမ်းပိုက်ခံရသော်လည်း ပျက်သုဉ်းမသွားဘဲ ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း ဒေါ်မြတ်သီတာထွန်းက တင်ပြသည်။
စစ်ကော်မရှင်၏ အတုအယောင် ရွေးကောက်ပွဲနှင့်ပတ်သက်ပြီး စစ်ကော်မရှင်က ၎င်းတို့၏ တရားဝင်မှုကို ရရှိရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် “အတုအယောင် ရွေးကောက်ပွဲ” သည် စိန်ခေါ်မှုအသစ်ဖြစ်ပြီး စစ်မှန်သော ကိုယ်စားပြုမှုမရှိသည့် ရွေးကောက်ပွဲများအောက်တွင် ဒီမိုကရေစီ အလုပ်မဖြစ်နိုင်ကြောင်း CRPH ကိုယ်စားလှယ်များက ထောက်ပြထားသည်။
ထို့အပြင် အာဏာသိမ်းသူများကို ပြည်သူက ရွေးချယ်ထားသူများနှင့် တန်းတူဆက်ဆံခြင်းသည် ကမ္ဘာတဝန်းရှိ ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများကို အားနည်းစေမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ၎င်းတို့က သတိပေးခဲ့သည်။
ထိုကြားနာပွဲကို နိုင်ငံတကာပါလီမန်များအဖွဲ့ (IPU) ဥက္ကဋ္ဌ Hon. Dr. Tulia Ackson နှင့် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ ဥက္ကဋ္ဌ H.E. Ms. Annalena Baerbock တို့က အဖွင့်အမှာစကား ပြောကြားခဲ့ပြီး နိုင်ငံအသီးသီးမှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့ကြကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရသည်။
ကုလသမဂ္ဂတွင် ပြုလုပ်သည့် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ကြားနာပွဲသို့ CRPH ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြမ်းဖက်စစ်အာဏာသိမ်းမှု အခြေအနေများ ရှင်းပြ
ကုလသမဂ္ဂတွင် ပြုလုပ်သည့် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ကြားနာပွဲသို့ CRPH ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အကြမ်းဖက် စစ်အာဏာသိမ်းမှု အခြေအနေများကို ရှင်းပြကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နှင့် ၁၃ ရက်တို့တွင် နိုင်ငံတကာပါလီမန်များအဖွဲ့ (IPU) နှင့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ (UN) တို့က “Parliaments and the UN: Better together, delivering for the people” ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် ပူးပေါင်းကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၌ ပြုလုပ်သည့် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ကြားနာပွဲ – 2026 IPU Parliamentary Hearing at the United Nations | Inter-Parliamentary Union သို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်သည့် ဒေါ်မြတ်သီတာထွန်း၊ ဒေါ်မြမျိုးအေးနှင့် ဒေါ်ဖြူဖြူလွင်တို့ပါဝင်သော မြန်မာလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းလည်း ပါဝင်တက်ရောက်သည်။
ကြားနာပွဲ ပထမရက်တွင် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမျိုးအေးက “Translating global commitments into national realities” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ဆွေးနွေးမှုတွင် “ယနေ့ရင်ဆိုင်နေရသော အဓိကစိန်ခေါ်မှုများထဲမှ တစ်ခုသည် ကတိကဝတ်များနှင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးဆက်များအကြား ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ကွာဟချက်ပင် ဖြစ်ပါကြောင်း၊ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေများကို ချိုးဖောက်မှုများကို တာဝန်ခံမှုမရှိဘဲ ကျူးလွန်နေသည့်အခါ ကုလသမဂ္ဂမှ ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် ပြည်သူများအကြားတွင်သာမက အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား၌ပါ နိုင်ငံပေါင်းစုံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ယုံကြည်မှု အားနည်းလာစေပါကြောင်းရှင်းလင်းပြောဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့်ပတ်သက်၍ လက်တွေ့အခြေအနေကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သိရှိခံစားနေရပါကြောင်း၊ မိမိတို့၏ ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ တားဆီးခံခဲ့ရသည့် ၅ နှစ်အကြာတွင် လူဦးရေ ၁၆ သန်းကျော် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများ လိုအပ်နေပြီး လူဦးရေ ၄ သန်း နီးပါးသည် နေရပ်စွန့်ခွာ တိမ်းရှောင်နေရပါကြောင်း၊ အနာဂတ်အတွက် ပဋိညာဉ်ဆိုသည်မှာ စာရွက်ပေါ်မှ စာတန်းတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံပေါင်းစုံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု စနစ်သည် ပိုမိုတုံ့ပြန်နိုင်မှု၊ ပိုမိုပါဝင် မှုနှင့် ပိုမိုတာဝန်ခံမှု ရှိလာစေရေးအတွက် စမ်းသပ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါကြောင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် လူ့အခွင့်အရေးတို့သည် ခွဲခြား၍ မရကြောင်း၊ အရပ်သားများကို ကာကွယ်ပေးခြင်းနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုကို လေးစားလိုက်နာခြင်းမရှိဘဲ ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း” ထည့်သွင်းဆွေးနွေးကြောင်း သိရှိရသည်။
ကြားနာပွဲ ဒုတိယနေ့တွင် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြတ်သီတာထွန်းက “Protecting democracy from within: Parliamentary safeguards, responsibilities and renewal in times of democratic erosion” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ဆွေးနွေးမှုတွင် “ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း၌ ဒီမိုကရေစီ နောက်ပြန်ဆွဲမှုသည် သီအိုရီအရ မဟုတ်ဘဲ လက်တွေ့မြင်သာထင်သာရှိလာပြီး ပိုမိုမြန်ဆန်ကာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်နွယ်နေပါကြောင်း၊ အချို့နိုင်ငံများတွင် ဒီမိုကရေစီသည် တဖြည်းဖြည်းချင်း ယုတ် လျော့ပျက်စီးလာသည်ကို မြင်တွေ့ရသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ တိုက်ရိုက်အကြမ်းဖက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းပင် ဖြစ်ပါကြောင်း၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်က အဓမ္မအာဏာသိမ်းယူပြီး မိမိတို့၏ ဒီမိုကရေစီကို ဖြိုဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မိမိတို့၏ လွှတ်တော်သည် ပျက်သုဉ်းမသွားဘဲ အခြေအနေနှင့်အညီ ပြောင်းလဲရပ်တည်ခဲ့ပါကြောင်း၊ မိမိတို့၏ အတွေ့အကြုံက တရားဝင်မှုဆိုသည်မှာ အဆောက်အအုံများပေါ်တွင် အခြေခံသည်မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူ့ဆန္ဒပေါ်တွင်သာ အခြေခံသည်ဟူသော အချက်ကို သတိပေးနေပါကြောင်း ရှင်းလင်းပြောဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်က ၎င်းတို့ တရားဝင်မှုကို ကြိုးပမ်းမှုအနေဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း ဖိနှိပ်မှုများ လုပ်ဆောင်နေစဉ်အတွင်းမှာပင် အတုအယောင်ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သဖြင့် နောက်ထပ်စိန်ခေါ်မှုကို ရင်ဆိုင်နေရပါကြောင်း၊ ယင်းသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဘေး အန္တရာယ်တစ်ခုကို ဖော်ပြနေပြီး စစ်မှန်သော ကိုယ်စားပြုမှုကို ဖယ်ထုတ်ထားသော ရွေးကောက်ပွဲလုပ်ငန်းစဉ်များအောက်တွင် ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့အစည်းများ အလုပ်မဖြစ်နိုင်ကြောင်း CRPH က ရှင်းလင်းပြောဆိုသည်။
အာဏာကို အတင်းအဓမ္မသိမ်းယူသူများကို ပြည်သူက ရွေးချယ်ထားသူများနှင့် တန်းတူဆက်ဆံနေမည်ဆိုပါက နေရာတိုင်းရှိ ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများသည် အားနည်းသွားမည် ဖြစ်ပါကြောင်း CRPH က သတိပေး ဆွေးနွေးသည်။
အဆိုပါ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာကြားနာပွဲသို့ မြန်မာလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းနှင့် သံရုံးတာဝန်ရှိသူများလည်း တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း၊ အဆိုပါကြားနာပွဲ၌ နိုင်ငံတကာပါလီမန်များအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ Hon. Dr. Tulia Ackson၊ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ ဥက္ကဋ္ဌ H.E. Ms. Annalena Baerbock တို့က အဖွင့်အမှာစကားပြောကြားခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာပါလီမန်များအဖွဲ့ဝင် လွှတ်တော်များမှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
