Category: News

မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးစုအပေါ် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲထားသည့် အရေးပါသော အမှုနှင့်ပတ်သက်၍ လာမည့်လတွင် ကြားနာပွဲများ ပြုလုပ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ၏ အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) က ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။

ယခုကြားနာမှုသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်အတွင်း ICJ က အမှု၏ အခြေခံအချက်အလက်များ (Merits) အပေါ် ပထမဆုံးအကြိမ် ကြားနာစစ်ဆေးသည့် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ အမှုဖြစ်လာမည့်အပြင် ဂါဇာစစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ အစ္စရေးကို တောင်အာဖရိကက တရားစွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက်လည်း ရှေ့ဆောင်သာဓကများ ဖြစ်လာနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။

ကြားနာပွဲ၏ ပထမပတ်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်မှ ၁၅ ရက်အထိ ICJ သို့ အမှုစတင်တင်သွင်းခဲ့သည့် အနောက်အာဖရိက မွတ်စလင်နိုင်ငံဖြစ်သော ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက ၎င်းတို့၏ လျှောက်လဲချက်များကို တင်ပြမည်ဖြစ်သည်။

ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် အစ္စလာမ်မစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OIC) ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် မွတ်စလင်အများစုဖြစ်သော ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးစုအပေါ် မြန်မာနိုင်ငံက လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ICJ သို့ အမှုဖွင့်တိုင်ကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခြင်းမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုထားသည့် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှမူ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်မှ ၂၀ ရက်အထိ တရားရုံးတွင် ပြန်လည်ခြေပတင်ပြနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ထူးခြားသော လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုအနေဖြင့် ICJ သည် သက်သေများကို စစ်ဆေးရန်အတွက်လည်း သုံးရက်ကြာ အချိန်ပေးထားသည်။ အဆိုပါ ကြားနာပွဲများကိုမူ အများပြည်သူနှင့် မီဒီယာများအား ပေးဝင်မည်မဟုတ်ပေ။

“ကြားနာပွဲတွေဟာ အမှုရဲ့ အခြေခံအချက်အလက်တွေအပေါ် အာရုံစိုက်မှာဖြစ်ပြီး အမှုသည်တွေဘက်က ခေါ်ယူထားတဲ့ သက်သေတွေနဲ့ ကျွမ်းကျင်သူတွေကို စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုတွေ ပါဝင်မှာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ICJ ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာ့စစ်တပ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အရပ်သားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းမှုအတွင်း မြန်မာအာဏာပိုင်များသည် ကုလသမဂ္ဂ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေး သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဂမ်ဘီယာက ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အဆိုပါ သွေးထွက်သံယိုဖြစ်ရပ်များအတွင်း ရိုဟင်ဂျာ ၇၄၂,၀၀၀ ကျော် ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး၊ သတ်ဖြတ်မှုများ၊ မုဒိမ်းကျင့်မှုများနှင့် ကျေးရွာများအားလုံး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေများက ထွက်ဆိုခဲ့ကြသည်။

မြန်မာအမျိုးသမီးငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ရက်၏ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ မဝေဝေနုက ICJ တွင် ဂမ်ဘီယာဘက်မှ ပါဝင်ကူညီကြသည့် နိုင်ငံအရေအတွက်မှာ “အင်မတန် အင်အားကောင်းသည်” ဟု စက်တင်ဘာလအတွင်းက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လက်နက်ကိုင်အကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ “လက်ရှိ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေကို ရပ်တန့်ဖို့ သူတို့တွေ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နိုင်ကြပါတယ်” ဟုမ ဝေဝေနုက ပြောကြားပြီး ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီအနေဖြင့်လည်း ICJ ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို စောင့်ဆိုင်းမနေဘဲ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်မတိုင်မီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာ တစ်သန်းခန့် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး (၎င်းသည် နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၅၅ သန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအနည်းငယ်သာ ရှိသည်)၊ လူမျိုးစုအလိုက် ရှင်းလင်းသည့် စစ်ဆင်ရေးများ ပြင်းထန်လာချိန်တွင် လူ့အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံး အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။

ပုံစာ – ၂၀၁၉ ခုနှစ်က နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိဂ်မြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ အမှုကြားနာစစ်ဆေးမှုအတွင်း ICJ မှ တရားသူကြီးများကိုတွေ့ရစဉ်။

(ဓာတ်ပုံ Reuters)

Aljazeera

တော်လှန်ရေးအင်အားစုများထံ လက်လွှတ်ထားရသည့် မောတောင်မြို့အား ပြန်လည်ရရှိရန် စစ်ကော်မရှင်တပ်က ထိုးစစ်ဆင်နေသော်လည်း အချိန်ရက်သတ္တပတ် ၄ ပတ်ကျော် ကြာသည်အထိ မြို့အနားပင် မကပ်နိုင်သေးကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်များက ပြောသည်။

သိန်ခွန်း- မောတောင်လမ်းအတိုင်း စစ်ကြောင်းထိုးနေသည့် စစ်ကော်မရှင်တပ်သည် ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KNLA) ပူးပေါင်းတပ်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လက်ရှိအချိန်အထိ သဲဖြူနှင့် သိန်ခွန်း အနီးတဝိုက်မှ ရှေ့ဆက်မတိုးနိုင်သေးကြောင်း သိရသည်။

ပြီးခဲ့သည့် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖောကား ခုနစ်စီးဖြင့် တနင်္သာရီ- ဘုတ်ပြင်းကားလမ်းမှတဆင့် သိန်ခွန်း- မောတောင်လမ်းပိုင်းသို့ စစ်ကော်မရှင်တပ်က ထပ်မံ စစ်ကူပေးပို့လာခဲ့ပြီး ထိုးစစ်ဆင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

မြေပြင်ထိုးစစ်သာမက စစ်ကော်မရှင်တပ်က လေကြောင်းပစ်ကူ၊ လက်နက်ကြီးပစ်ကူ၊ ဒရုန်းများကိုလည်း အသုံးပြုကြောင်း သိရသည်။

“အခြေအနေတွေကလား ဒီရက်ထဲ ဖြစ်တယ်လေ။ သဲဖြူ၊ သိန်ခွန်း အဲ့ဒီတဝိုက်မှာ။ လေယာဉ်ကတော့ ဒီရက်ထဲတော့ နည်းနည်း လျော့သွားတယ်။ လက်နက်ကြီးကတော့ နေ့တိုင်းပဲ ပစ်နေတာပါပဲ၊ ရှေ့တောင် ဆက်မတိုးနိုင်သေးတာ မြို့နားကပ်ဖို့ဆို ဝေးပဲပေါ့” ဟု စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ် တရပ်က ပြောသည်။

မောတောင်မြို့ကို KNLA ပူးပေါင်းတပ်များက နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့က စတိုက်ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် အပြီးသတ်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ ထို့နောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကော်မရှင်တပ်က သိန်ခွန်းရွာအနီးတဝိုက် ပိတ်မိနေသည့် စစ်ကြောင်းထံ ရဟတ်ယာဉ် ကိုးစီးဖြင့် စစ်ကူအင်အား နှစ်ရာကျော် ပေးပို့ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ကူရောက်ပြီးချိန်မှစ၍ စစ်ကော်မရှင်တပ်က မောတောင်မြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ရေး ထိုးစစ်များ ပြန်လည် စတင်လာခြင်းဖြစ်သည်။

သိန်ခွန်းရွာအနီးတဝိုက် ပိတ်မိနေသည့် စစ်ကြောင်းမှာ ပြီးခဲ့သည့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့ကစ၍ မောတောင်မြို့ဘက်သို့ တပ်အပြောင်းအလဲလုပ်ရန် ရောက်နေသည့် စစ်ကြောင်းဖြစ်ပြီး KNLA ပူးပေါင်းတပ်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အချိန် တနှစ်ကျော်ကြာသည်အထိ ရှေ့ဆက်မတိုးနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

“အဲ့ဒီသိန်ခွန်းတို့ သဲဖြူတို့နားမှာ ရှိနေသလို မကြာခဏ ဆိုသလို ပစ်ခတ်မှုတွေလည်း ကြားနေရတယ်ခင်ဗျ” ဟု စစ်ဘေးရှောင် အကူအညီပေးနေသူက ပြောသည်။

မောတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ စတင်ပြင်းထန်ချိန်ကစ၍ ထိုင်း- မြန်မာနယ်စပ်၊ မောတောင်- ဆင်ခွန်း နယ်စပ်မျဉ်းအနီးနှင့် တောတောင်များတွင် တိမ်းရှောင်နေရသည့် မောတောင်မြို့ခံ ၃,၀၀၀ ကျော်သည်လည်း စစ်ဘေးရှောင်ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ စားနပ်ရိက္ခာ၊ ဆေးဝါးများ လိုအပ်နေကြောင်း စစ်ဘေးရှောင်အကူအညီပေးနေသူက ပြောသည်။

မောတောင်မြို့သည် စစ်ကော်မရှင်တပ်အတွက် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ခွန်များ အဓိက ရရှိစေသည့် ထိုင်း- မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့တမြို့ဖြစ်ပြီး မြိတ်၊ တနင်္သာရီ၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်တို့သို့ မောတောင်- သိန်ခွန်း ကားလမ်းကြောင်း တခုတည်းမှတဆင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။

ထို့ပြင် မောတောင်မြို့သည် ယခင်က ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) တပ်မဟာ (၄) ဘိတ်-ထားဝယ်ခရိုင်၊ တနောသရီမြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့တမြို့ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် စစ်ကောမရှင်တပ်က တိုက်ခိုက်သိမ်းယူသွားခဲ့သည့်မြို့ဖြစ်သည်။

ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့တွင် အာရက္ခတပ်တော်(AA)၏ထိုးစစ်အရှိန်ကြောင့် စစ်အုပ်စုက စစ်ကူများကို တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာနေရာများသို့ ဆက်တိုက်ပို့ဆောင်နေကြောင်း စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ် များထံကသိရသည်။

တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည်မှာ ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့မှစ၍ လက်ရှိအချိန်ထိဖြစ်ပြီး လတ်တလောတွင် ထိ တွေ့တိုက်ပွဲ အရှိန်ပြင်းထန်နေကြောင်း ဒေသတွင်းစစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တဦးက ပြောသည်။

“ကျောက်ဖြူဘက် သဲသဲမဲမဲတိုက်ပွဲ ဖြစ်နေတယ်။ ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်နဲ့ အမှတ်(၃၂) တပ်ရင်း ကြားထဲက ကပ်သပြေကျေးရွာနားမှာ ဖြစ်နေတယ်။ လောလောဆယ် AA က ထိုးစစ်ကို အင်နဲ့အားနဲ့လုပ် နေတာ။ အဲဒါကြောင့် ဒီတပတ်ထဲမှာပဲ ကမ်းထိုးယာဉ်တွေနဲ့ စစ်အင်အား တခါတခါပို့ရင် ၄၀၀၊ ၅၀၀ လောက်ရှိတယ်။ ဓညဝတီရေတပ်စခန်းကနေ တိုက်ပွဲဖြစ်တဲ့နေရာကို ကမ်းထိုးယာဉ်တွေနဲ့ ကြည်းတပ် တွေကို ပို့တာ၊ မြေပြင်ကို ထပ်ထပ်ပြီးရောက်လာတယ်”ဟု ၎င်းကပြောသည်။

လက်ရှိတိုက်ပွဲအနေအထားအရ ကပ်သပြေကျေးရွာအနီးဖြစ်ပွားနေခြင်းကြောင့် မြို့နှင့် ချောင်းတခုသာ ခြားနေသဖြင့် ကပ်သပြေကျော်ပြီးနောက် ငလပွေ့ချောင်းကျော်လွန်နိုင်ပါက ကျောက်ဖြူမြို့ထဲသို့ အာရ က္ခတပ်တော်(AA)အနေဖြင့် အင်အားအလုံးအရင်းဝင်နိုင်ကာ အသာစီးရသွားနိုင်ကြောင်း ၎င်းက ယူဆ သုံးသပ်သည်။

ကျောက်ဖြူတိုက်ပွဲမှာ မြောက်ဦးဆေးရုံနှင့် ကျောက်ဖြူမြို့နယ် င/လုံးစုကျေးရွာတို့ကို စစ်အုပ်စုက ဗုံး ကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုကြောင့် လူပေါင်း ၄၀ ထက်မနည်းသေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် အာရက္ခတပ်တော်(AA) ဘက်က ထိုးစစ် တဟုန်ထိုးမြင့်တင်လာခြင်းဟု AA နှင့်နီးစပ်သူက ဆိုသည်။

“အရင်လကတော့ စစ်ကောင်စီတိုက်စစ်ကြောင့် AA က တန်ပြန်ထိုးစစ်လုပ်ခဲ့လို့ စစ်ကောင်စီက အခု နောက်ပိုင်း ခံစစ်ပြန်ဖြစ်သွားတယ်။ လက်ရှိမှာ တိုက်ပွဲပိုပြင်းထန်လာတယ်။ မြောက်ဦးဖြစ်စဉ်အပြီး ကျွန်တော်တို့ AA ဘက်ကပိုပြီး ထိုးစစ်အင်အားထပ်မံအားဖြည့်တာတွေ့ရတယ်၊ လက်တုံ့ပြန်မယ်ဆိုတဲ့ အတိုင်းပေါ့။ ဒီဘက်ကတော့ ဟောင်ဝှစ်ဇာနဲ့ပစ်တာတွေ၊ ဒရုန်းနဲ့ပစ်တာတွေရှိတယ်”ဟု ၎င်းက ပြောသည်။

ယခုတိုက်ပွဲကြောင့် ကျောက်ဖြူမြို့နယ်မှ ရမ်းဗြဲ၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်ဘက်များသို့ စစ်ရှောင်လာသူ ပိုမို များပြားလာပြီး ကျေးရွာပေါင်း ၄၀ ကျော်မှ ဒေသခံများတိမ်းရှောင်ကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း AA နှင့် နီးစပ် သူကပြောသည်။

“နှစ်ဘက်တိုက်ပွဲ ပြင်းထန်နေတယ်လို့တော့ သိရတယ်။ ကျန်တဲ့အသေးစိတ်ကတော့ အဲဒီနားကလူတွေ စစ်ရှောင်ကြကုန်လို့ မသိရတော့ဘူး။ ရာသီဥတုကလည်း တအားအေးတယ်။ စပါးရိတ်သိမ်းတဲ့အချိန် လည်းဖြစ်တော့ စစ်ဘေးရှောင်တွေ အခက်အခဲဖြစ်နေတယ်။ စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ အဝတ်အထည်၊ စောင် အခက်အခဲရှိတယ်”ဟု ကျောက်ဖြူမြို့မှ စစ်ဘေးရှောင်တဦးက ပြောသည်။

တိုက်ပွဲအခြေအနေနှင့်ပက်သတ်၍ အာရက္ခတပ်တော်(AA)ဘက်သို့ ဆက်သွယ်နေဆဲဖြစ်ပြီး AA က တိုက်ပွဲနှင့်ပက်သတ်သည့် ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ထားခြင်းမရှိသေးပေ။

နိုဝင်ဘာလလယ်မှစ၍ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ မင်းပြင်ကျေးရွာတွင် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ရာ AA က အသာ စီးရခဲ့ကြောင်း စစ်ရေးသတင်းအရင်းမြစ်များက မဇ္ဈိမသို့ဖြေကြားခဲ့သည်။

မြောက်ဦးဆေးရုံဗုံးကြဲမှုဖြစ်စဉ်အပြီး လက်တုံ့ပြန်သွားမည်ဟုသတိပေးခဲ့သည့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ ထုတ်ပြန်မှုအပြီး ကျောက်ဖြူမြို့တွင် တိုက်ပွဲအရှိန် ပိုမိုပြင်းထန်လာခြင်းဖြစ်သည်။

အာရက္ခတပ်တော်(AA)အနေဖြင့် မြို့ပေါင်း ၁၅ မြို့ကိုသိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်အပါအဝင် ရခိုင်-ပြည်မအစပ်ရှိ နေရာသုံးနေရာကို စစ်မျက်နှာဖွင့် တိုက်စစ်ဆင်နေ ၍ နှစ်ဘက်တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်နေသည်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ပေးရန် သားငယ် ကင်မ်အဲရစ်ပြော

မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်တယ်ဆိုတဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး သက်သေပြဖို့အတွက် တွေဆုံခွင့်ပေးရမယ်လို့ သားဖြစ်သူ ကိုထိန်လင်း (ခ) ကင်မ်အဲရစ်က ပြောလိုက်ပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က မတရားနှစ်ရှည်ဖမ်းဆီးထားတဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်ဆောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို ကောင်းမွန်တယ်ဆိုပြီး သက်သေမပြနိုင်ဘဲ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီထုတ်ပြန်ချက်နဲ့ပြီး သားဖြစ်သူ ကင်မ်အဲရစ်က “စစ်အစိုးရက မေမေဟာ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်ပါတယ်လို့ အတင်းအကျပ်ယုံခိုင်းနေပေမဲ့ သက်သေအထောက် အထားမရှိတဲ့ ပြောဆိုချက်တွေဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဝါဒဖြန့်ချိရေးနဲ့ လျှို့ဝှက်ဖုံးကွယ်ပြီးလုပ်ခဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်တွေအတွက် ဘာမှယုံကြည်စရာ မရှိပါဘူး” လို့ သူရဲ့ လူမှုကွန်ရက်တဆင့် ပြောကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

စစ်အုပ်စုအနေနဲ့ မိခင်ဖြစ်သူ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်တယ်ဆိုတာကို တကယ် ယုံကြည်စေချင်တယ်ဆိုရင် တွေ့ခွင့်ပေးရမယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပြီး တွေ့ခွင့်မပေးနိုင်ရင်လည်း လက်ခံယုံကြည်နိုင်သူနဲ့ အတည်ပြုချက်ပေးကာ အမှန်တရားကို မြင်သာအောင် ပြသဖို့ လိုတယ်လို့လည်း ကင်မ်အဲရစ်က ပြောပါတယ်။

“သက်သေအထောက်အထားမရှိတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေကို ယုံကြည်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါ။ Shakespeare ရဲ့ Hamlet မှာ ပြောထားသလို အလွန်အကျွံကာကွယ်ပြောဆိုနေသူက ပိုပြီး သံသယဖြစ်စရာ ကောင်းပါတယ်။ စစ်တပ်က တကယ်ယုံကြည်စေချင်ရင် အဖြေက ရိုးရှင်းပါတယ်၊ သက်သေပြပါ၊ မေမေနဲ့ တွေ့ခွင့်ပေးပါ၊ လက်ခံယုံကြည်နိုင်သူနဲ့ အတည်ပြုချက်ပေးပါ၊ အမှန်တရားကို မြင်သာအောင် ပြပါ။”

နေပြည်တော်မှာ အကျဉ်းကျခံနေရတဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သတင်းအချက်လက်တွေ ပြတ်တောက်နေတာကြောင့် စစ်အုပ်စုလက်ထဲမှာ ကွယ်လွန်သွားမှာကို စိုးရိမ်ကြောင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ သားဖြစ်သူ ကင်မ်အဲရစ်က Reuters သတင်းဌာနနဲ့ ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်က ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အင်တာဗျူးမှာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

အကျဉ်းထောင်အတွင်း ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းနေတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းတချို့သာသိရပြီး ၂ နှစ်နီးပါးကြာ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်နေတာကြောင့် စစ်အုပ်စုလက်ထဲမှာ ကွယ်လွန်သွားရင် သိခွင့်မရမှာကို စိုးရိမ်ကြောင်းလည်း သားဖြစ်သူ ကင်မ်အဲရစ်က ပြောကြားခဲ့တာပါ။

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး ချက်ချင်းမှာပဲ စစ်တပ်က နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းပြီး လူထုလှုံ့ဆော်မှု၊ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ရွေးကောက်ပွဲလိမ်လည်မှုစတဲ့ အမှုတွေစွပ်စွဲပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ် ချမှတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သူ့ရဲ့ ရှေ့နေနဲ့ လည်းတွေ့ခွင့်မရသလို အကျဉ်းသားတယောက်ရဲ့ ရပိုင်ခွင့် အခွင့်ရေးဖြစ်တဲ့ မိသားစုနဲ့ ထောင်ဝင်စာတွေ့ဆုံခွင့်လည်း မရဖြစ်နေပြီး ပြင်ပနဲ့ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခံထားရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှာဖြစ်နေတဲ့ နိုင်ငံတကာစစ်ရာဇဝတ်မှုတွေကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်အရေးယူဖို့အတွက် ပြင်သစ်အစိုးရနဲ့ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးယန္တရား IIMM တို့ကြား တရားရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြင်သစ်အောက်လွှတ်တော်က အတည်ပြုလိုက်ပါတယ်။

ဒီဥပဒေကို ဒီဇင်ဘာ ဒုတိယအပတ်ထဲမှာပဲ ပြင်သစ်အောက်လွှတ်တော်ကနေ တညီတည်းအတည်ပြုခဲ့ကြတာဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်နဲ့ IIMM တို့ကြား ချုပ်ဆိုထားတဲ့ တရားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်ကနေ အခုလို ဥပဒေတစ်ရပ်ထွက်ပေါ်လာတာဖြစ်ပါတယ်။

ပြင်သစ်နဲ့ IIMM တို့ရဲ့ သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ဒုတိယအပတ်မှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျနီဗာမြို့မှာ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြတာဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ ကျူးလွန်နေတဲ့ နိုင်ငံတကာ စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့အထောက်အထားတွေကို စုဆောင်းမျှဝေတဲ့နေရာမှာ အထောက်အပံ့ဖြစ်ဖို့အတွက် ရည်ရွယ်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်တုန်းက အာရက္ခတပ်တော် အေအေထိန်းချုပ်ထားတဲ့ မြောက်ဦးဆေးရုံဗုံးကြဲခံရတာနဲ့ပတ်သက်လို့ အထူးကာကွယ်ထားတဲ့ အရပ်ဘက်ပစ္စည်းတွေဖြစ်ပြီး ဆေးရုံနဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံတွေကို တိုက်ခိုက်တာဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်တာဖြစ်တယ်လို့ IIMM က ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် မြောက်ဦးဆေးရုံလေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှုတွေ၊ ဒဏ်ရာတွေနဲ့ ဆက်စပ်ဓာတ်ပုံတွေနဲ့ ရုပ်သံဖိုင်အချက်အလက်တွေ၊ ဒရုန်းတွေနဲ့ ပျက်စီးမှုကို ရိုက်ကူးထားတဲ့ ရုပ်သံဖိုင်တွေ၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ရာမှာ သုံးခဲ့တဲ့ လေယာဉ်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေ လက်နက်အကြွင်းအကျန်တွေရဲ့ ဓာတ်ပုံနဲ့ ရုပ်သံဖိုင်တွေ စတာတွေကို ပေးပို့ဖို့ IIMM က တောင်းဆိုထားပါတယ်။

ဒီအချက်အလက်တွေ တောင်းဆိုရတာဟာ ဒေသဆိုင်ရာနဲ့ နိုင်ငံတကာတရားရုံးတွေမှာ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်တဲ့သူတွေကို တရားစွဲဆိုဖို့ အသုံးပြုနိုင်မှာဖြစ်ပြီး တရားမျှတမှုနဲ့ တာဝန်ခံမှုကို အထောက်အကူပြုဖို့ရည်ရွယ်တယ်လို့ IIMM က အသိပေးထားပါတယ်။