စစ်တပ်၏ ကျူးလွန်မှုများအတွက် တရားမျှတမှု ရယူရန် အသက်ရှင် လွတ်မြောက်လာသော ရိုဟင်ဂျာများက မျှော်လင့်
ရခိုင်ပြည်တွင် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သော မြန်မာစစ်တပ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အမိန့်ပေးခိုင်းစေမှုစနစ်မှာ အရပ်သားအစိုးရ၏ အုပ် ချုပ်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ရှိမနေကြောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး- ICJ သို့ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက တင်ပြခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတကာသတင်းဌာနတချို့က ရေး သား ဖော်ပြထားသည်။
ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ ICJ တရားရုံးသို့ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက သက်သေနှင့် အမှုအကြောင်းအရာများကို တင်သွင်းရာတွင် ယင်းအချက်ကိုလည်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်က ရခိုင်ပြည်တွင် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ပြီး ယင်းအချိန်တွင် လူထု ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော NLD အစိုးရက အုပ်ချုပ်နေချိန်လည်းဖြစ်သည်။
လက်ရှိ ICJ တရားရုံးတွင် ပြန်လည် စတင်နေသော ကြားနာမှုများမှတစ်ဆင့် စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်မှုရန်မှ လွတ်မြောက်လာသော ရိုဟင်ဂျာများက ၎င်းတို့ကျူးလွန်ခံခဲ့ရမှုများအတွက် တရားမျှတမှု ရရှိရန်နှင့်အနာဂတ်လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု များအတွက် စံနမူနာတစ်ခုကို ICJ တရားရုံးက ချမှတ်ပေးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်နေကြကြောင်း ဗြိတိန်ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာက ရေးသားဖော်ပြသည်။
“နောက်ဆုံးတော့ ကျွန်မတို့ရဲ့အသံတွေကို ကြားနေရပြီး အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် အပြုသဘောဆောင်တဲ့ တစ်ခုခုဖြစ်လာတော့မယ်လို့ ခံစားရပါတယ်” ဟု အမည်လွှဲထားသော ရိုဟင်ဂျာတစ်ဦးဖြစ်သူ Monaira က ဂါးဒီးယန်သတင်းစာသို့ ပြောဆိုသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်က ရိုဟင်ဂျာရွာများကို နယ်မြေ ရှင်းလင်းရချိန် စတင်ခဲ့ချိန်တွင် Monairaမှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ သူမ၏နေအိမ်မှ ထွက်ပြေးရန် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံခဲ့ရသည်။
အကြမ်းဖက်မှုအတွင်း Monaira ၏အစ်ကိုကို စစ်တပ်က ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ပစ်သတ်ကာ ၎င်း၏အိမ်ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။ “ကလေးတွေကို ကျွန်မမျက်စိရှေ့မှာတင် မီးထဲပစ်ထည့်လိုက်တာပါ” ဟု စစ်သားများ၏ မုဒိမ်းကျင့်မှုခံခဲ့ရသော Monaira က ပြောဆိုသည်။
Monaira မှာ မြန်မာစစ်တပ်၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှုများမှ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး ICJ တရားရုံးတွင် မြန်မာစစ်တပ်၏ ကျူးလွန်မှုကို ပြန်လည် ကြားနာစစ်ဆေးနေသည့်အတွက် ကြာမြင့်စွာ စောင့်ဆိုင်းနေသော တရားမျှတမှုအတွက် ခြေလှမ်းတစ်ခု နီးကပ်လာပြီဟု ဆိုသည်။
ဂမ်ဘီယာမှ တင်သွင်းခဲ့သော အမှုသည် ၂၀၁၆ နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်များတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၇၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထွက်ပြေးစေခဲ့သည့် စစ်ရေးစစ်ဆင်ရေးများကို အခြေခံထားသည်။
“ကျနော်တို့ တရားမျှတမှုကို တောင်းဆိုပါသည်” ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ကော့စ်ဘဇား ဒုက္ခသည်စခန်းမှ ဟိဂ်မြို့သို့ ကြားနာပွဲများကို နားထောင်ရန် ရောက်ရှိလာသော မိုနိုင်ရာက ပြောကြားခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကို တရားစွဲထားသော ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုမှာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်အတွင်း ICJ မှ ကြားနာခဲ့သော ပထမဆုံး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအမှုဖြစ်ပြီး အစ္စရေးကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဖြင့် စွပ်စွဲသည့် တောင်အာဖရိက၏အမှု အပါအဝင် အနာဂတ်စွပ်စွဲချက်များကို မည်သို့အကဲဖြတ်မည်ကို ရှေ့ပြေးနမူနာတစ်ခု ချမှတ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့မှ ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့ အထိ ပထမဆုံး လျှောက်လဲချက် တင်ပြလျက်ရှိပြီး မြန်မာစစ်တပ်က ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် စနစ်တကျ ရှင်းလင်းရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာများကို မျိုးနွယ်စု တစ်ခုလုံး သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှုနှင့် ရွာများကို မီးရှို့မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း တင်ပြထားသည်။
“ဒီအမှုကို ကျွန်တော်တို့ ပေါ့ပေါ့တန်တန် မတင်ပြခဲ့ပါဘူး။ နှစ်ပေါင်းများစွာ လူသားချင်းစာနာမှု ကင်းမဲ့ပြီး နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံခဲ့ရတဲ့ အားနည်းတဲ့ အုပ်စုတစ်စုအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ အဆိုးရွားဆုံးနဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ ချိုးဖောက်မှုတွေရဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အစီရင်ခံစာတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီးနောက် ဒီအမှုကို ကျွန်တော်တို့ တင်ပြခဲ့တာပါ။”ဟု ဂမ်ဘီယာ တရားရေးဝန်ကြီးက ပြောဆိုသည်။
မြန်မာစစ်တပ်က ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုပြီး ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့မှ ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့ အထိ ခုခံလျှောက်လဲချက်များ တင်ပြသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
ထူးခြားချက်မှာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများက ICJ တရားရုံးတွင် သက်သေအထောက်အထားများ တင်ပြကြမည်ဖြစ်သည်။
ဗြိတိန်အခြေစိုက် Burmese Rohingya Organization (BRI) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးထွန်းခင်က ဆယ်စုနှစ်များစွာ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်ပြီးနောက် ICJ အမှုမှာ မြန်မာစစ်တပ်အနေဖြင့် နိုင်ငံတကာတရားရုံးတွင် မိမိကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ရသည့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
တရားမျှတမှုနှင့် တာဝန်ခံမှုဆီသို့ ရှည်လျားသောလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ကြီးမားသောခြေလှမ်းတစ်ခုဖြစ်သည် ဟု ဦးထွန်းခင်က မှတ်ချက်ပြုသည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ICJ က ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစုအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအကြမ်းဖက်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် အတိတ်က ရာဇဝတ်မှုများ၏ အထောက်အထားများကို ထိန်းသိမ်းရန် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အရေးပေါ် “ယာယီအစီအမံများ” ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို ဆက် လက် ကျူးလွန်နေသည်ဟု နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်လေ့လာသူများက ဆိုကြသည်။
ICJ အမှုမှာ လူပုဂ္ဂိုလ်များအပေါ် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တရားစွဲဆိုမှုတစ်ခု မဟုတ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံက လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်းအရ ၎င်း၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ချိုးဖောက်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်သည်။
အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ခုံရုံး (ICC) က ရိုဟင်ဂျာများ အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ICC ၏ ရှေ့နေက လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများအတွက် စစ်တပ် ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် ICC တရားရုံးသို့ တင်ပြထားသည်။
ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များနှင့် လက်တွဲ အလုပ်လုပ်နေသော Legal Action Worldwide ၏ တည်ထောင်သူနှင့် အမှုဆောင်ဒါရိုက် တာ Antonia Mulvey က ICJ က ၆ လမှ ၁၂ လအတွင်း စီရင်ချက်ချမှတ်နိုင်ကြောင်း၊ တရားရုံး၏ အမိန့်များကို မြန်မာနိုင်ငံက လက်ရှိမှာ အကောင်အထည်ဖော်မှု မရှိသည့်တိုင် အရေးကြီးသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဟုဆိုသည်။
“အခြေအနေတွေ ပြောင်းလဲနိုင်ပြီး တစ်ညတည်းနဲ့ အစိုးရအပြောင်းအလဲဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာ မမေ့ပါနဲ့၊ တရားရုံးအမိန့်ကလည်း ဆက်ရှိနေမှာပါ” ဟု Antonia Mulvey က ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသည်။
