မြန်မာစစ်တပ်က ဂုဏ်သိက္ခာအတွက်အကြီးအကျယ် တည်ဆောက်ခဲ့သော “ဘုရင်များ၏ စံမြန်းရာ အရပ်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် မြို့တော်နေပြည်တော်တွင် မြောက်ကိုရီးယား၏ နိုင်ငံရေးပြဇာတ်ကွက်များ နှင့် ဆင်တူလှသော အခမ်းအနားတခုတွင် မြန်မာ့မစ်ကီးမောက်စ် စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်က “အရပ်သား” သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။

မိမိကိုယ်ကိုယ်မိမိ ကျေနပ်အားရနေသည့် ထိုအာဏာရှင်လူပုလေးကို ယင်းတရားဝင်ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲတွင် လက်အောက်ခံအရာရှိများက လေးစားစွာ စိုက်ကြည့်နေခဲ့သည်။

သို့သော် မြန်မာပြည်သူ သန်း ၆၀ အပါအဝင် ပြင်ပကမ္ဘာမှ မည်သူတဦးတယောက်ကမျှ ယင်းညံ့ဖျင်းလှသော ပြကွက်၏ လှည့်စားခြင်းမခံခဲ့ရပေ။

လွန်ခဲ့သည့် ၁၅ နှစ်အတွင်း မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သည့် တပ်ချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး အရပ်သားပြည်သူများအပေါ် ကျူးလွန်သည့် “ထိတ်လန့်ချောက်ချားဖွယ်စီမံခန့်ခွဲမှု” အတွက် တာဝန်ရှိကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့် ငါးနှစ်အတွင်း မင်းအောင်လှိုင်၏ စစ်တပ်က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက် ဗုံးကြဲခြင်း၊ အတင်းအဓမ္မဖျောက်ဖျက်ခြင်းနှင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်း သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူပေါင်း သောင်းနှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ကုလသမဂ္ဂက ခန့်မှန်းထားသည်။

ထို့ပြင် မြန်မာစစ်တပ်သည် မုဒိမ်းမှုအပါအဝင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများကို စစ်ပွဲနှင့် ဖိနှိပ်မှု၏ လက်နက်တခုသဖွယ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နှင့် စနစ်တကျ အသုံးပြုနေကြောင်း ကုလသမဂ္ဂနှင့် လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများက ကောက်ချက်ချထားသည်။

မင်းအောင်လှိုင်၏ လက်ထက်တွင် ငွေလိမ်ဂိုဏ်းများ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် လူကုန်ကူးမှုများကဲ့သို့သော စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုများ မှိုလိုပေါက်လာခဲ့သည်။

တချိန်တည်းမှာပင် ပြည်သူသန်းပေါင်းများစွာသည် ပြည်တွင်းတွင်ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံတကာနယ်စပ်များကို ဖြတ်ကျော်၍ဖြစ်စေ အတင်းအဓမ္မ နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ကြရပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ ဒုက္ခသည်အရေးအခင်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။

ထို့ပြင် မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် လူပေါင်း ခုနစ်သိန်းကျော်ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ မောင်းထုတ်ခဲ့သည့် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် “နယ်မြေရှင်းလင်းရေး” ဟုခေါ်သော ယနေ့တိုင်ဖြစ်ပွားနေဆဲ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကြီးကို စီစဉ်ညွှန်ကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။

၎င်း၏ လက်အောက်ခံစစ်သားများသည် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ဂိုဏ်းဖွဲ့မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း နှင့် ရွာလုံးကျွတ်မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းများကို ကျူးလွန်ခဲ့ကြသည်။

အမျိုးသမီးများအား လူအများရှေ့တွင် အုပ်စုဖွဲ့မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ မိဘများရှေ့တွင် မိသားစုဝင်များကို အိမ်ထဲပိတ်၍ မီးရှို့ခြင်း၊ ကလေးငယ်များကို မီးပုံထဲပစ်ချခြင်း၊ လူငယ်များကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ခြင်းနှင့် အကာအကွယ်မဲ့ထွက်ပြေးသည့် ဒုက္ခသည်များကို ပစ်ခတ်ခြင်းစသည့် လုပ်ရပ်များကို ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း ခိုင်လုံသော မှတ်တမ်းများရှိပါသည်။

နိုင်ငံတော်အဆင့်အကြမ်းဖက်မှုများကို ကျူးလွန်နေသည့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်သူ မင်းအောင်လှိုင်က နိုင်ငံတော်အဆင့် ဂုဏ်ပြုအခမ်းအနားဖြင့် “အရပ်သား” သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခြင်းသည် မြန်မာပြည်သူများနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအပေါ် ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ဤသည်မှာ ဒီမိုကရေစီကို လှောင်ပြောင်သရော်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ မင်းအောင်လှိုင်၏ အတုအယောင် သမ္မတရာထူးသည် ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံများကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ခြင်း၊ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ဖမ်းဆီးထောင်ချခြင်းနှင့် နှိပ်စက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဟန်ပြရွေးကောက်ပွဲ၏ ရလဒ်ဖြစ်ပါသည်။

ယခင်ရွေးကောက်ပွဲများတွင် အနည်းငယ်သာ အနိုင်ရခဲ့သော စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ(USDP) သည် ယခုတကြိမ်တွင် “တောင်ပြိုကမ်းပြို အနိုင်ရခဲ့သည်” ဟု စစ်တပ်လိုလားသော နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။

တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင်ပင် မင်းအောင်လှိုင်ရာထူးယူလိုက်ချိန်တွင် ၎င်းအပေါ် လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် တရားစွဲဆိုမှုအသစ်များ အင်ဒိုနီးရှားတွင် ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

၎င်းသည် အာဂျင်တီးနားတရားရုံး၏ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခြင်းကို ခံထားရသူဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အရှေ့တီမောတို့တွင်လည်း စစ်ရာဇဝတ်မှု၊ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုစွပ်စွဲချက်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ထို့ပြင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) ရှေ့နေကလည်း ၎င်းအား ဖမ်းဆီးရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း ကြေညာထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ မြေပြင်စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများ စုဆောင်းထားသော သက်သေအထောက်အထားများ ပါဝင်သည့် ဂျကာတာမြို့အမှုသည် အထူးပင် အားကောင်းလှသည်။ အင်ဒိုနီးရှား၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေသစ်အရ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများကို မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ကျူးလွန်စေကာမူ တရားစီရင်ခွင့်ကို အတိအလင်း ခွင့်ပြုထားသည်။

ကျူးလွန်သူ (သို့မဟုတ်) နစ်နာသူ၏ လူမျိုးနှင့် ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သည့် နေရာတို့အပေါ် မူတည်ခြင်းမရှိဘဲ စွပ်စွဲခံရသူများကို တရားဥပဒေအရ အရေးယူရန် အင်ဒိုနီးရှားတွင် တာဝန်ရှိသည်။

ထို့ပြင် အင်ဒိုနီးရှားသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မွတ်ဆလင်နိုင်ငံဖြစ်သည့်အတွက် မြန်မာရှိ ရိုဟင်ဂျာ မွတ်ဆလင်များအပေါ် မင်းအောင်လှိုင်၏ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုသည် အင်ဒိုနီးရှားတွင် ပိုမိုပြင်းထန်သော စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ အထူးသဖြင့် ဒုက္ခသည်ထောင်ပေါင်းများစွာ အင်ဒိုနီးရှားပိုင်နက်ထဲသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်၏ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော မြန်မာ့တာဝန်ခံမှုရှိရေးစီမံချက် (Myanmar Accountability Project) သည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမှ လွတ်မြောက်လာသူ ယာ့စ်မင်းအူလာနှင့် အင်ဒိုနီးရှားမှ ထင်ရှားကျော်ကြားသူ ၁၀ ဦးတို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂျကာတာရှိ အစိုးရရှေ့နေရုံးတွင် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများအတွက် တိုင်ချက်ဖွင့်ခဲ့သည်။

ရိုဟင်ဂျာများ ကြုံတွေ့နေရသော ဆိုးရွားသည့် အခြေအနေများအကြောင်း ရှေ့နေရုံးတွင် ယာ့စ်မင်း၏ ထွက်ဆိုချက်သည် အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သည့် စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများကိုပင် မျက်ရည်ကျစေခဲ့ပါသည်။

“ကျွန်မတို့ကို အမြစ်ဖြတ်ဖို့ ကြံစည်ခဲ့သူ၊ မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းမှာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတွေနဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေကို ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့သူက သူ့ရဲ့ရာဇဝတ်မှုတွေအတွက် ဘာအကျိုးဆက်မှ မရင်ဆိုင်ရဘဲ သမ္မတအိမ်တော်ထဲမှာ သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်နေခွင့်ရနေတာကို ကျွန်မတို့ ဘယ်လိုမှ လက်မခံနိုင်ပါဘူး။”ဟု သူမက ပြောကြားချိန်တွင် အသံများ တုန်ယင်အက်ကွဲနေခဲ့သည်။

အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရရှေ့နေရုံးမှ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားရေးမှူးကလည်း ယင်းအမှုကို ရှေ့ဆက်နိုင်ရန် တတ်နိုင်သမျှ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့် တနင်္လာနေ့က ကျွန်ုပ်တို့၏ တိုင်ကြားမှုသည် မကြုံစဖူး ထူးခြားသောရလဒ်များကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှား အာဏာပိုင်များသည် နိုင်ငံ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေသစ်အရ တရားစီရင်ခွင့်ဆိုင်ရာအမှုတခုကို ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်လက်ခံခဲ့ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမှ လွတ်မြောက်လာသူတဦးက တင်သွင်းသည့် ပထမဆုံးသော နိုင်ငံတကာ တရားစီရင်ခွင့်အမှု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဤစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုသည် ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု၏ ပထမခြေလှမ်း ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ မျှော်လင့်ပါသည်။

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း အဆိုးရွားဆုံး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများနှင့် ဆက်နွှယ်နေသူများကို မိမိကိုယ်ကိုယ်သမ္မတဟု သတ်မှတ်ထားသူက ၎င်း၏ အစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် အဓိကရာထူးများ ပေးအပ်ထားခြင်းကြောင့် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေးသည် ယခင်ကထက် ပိုမိုအရေးကြီးလာပါသည်။

ဥပမာ- ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအသစ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်သည် လေတပ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူစဉ် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ငလျင်ဒဏ်သင့်ရာတွင် ကူညီနေသူများကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်မှု အပါအဝင် စစ်ကော်မရှင်ထိန်းချုပ်မှုအပြင်ဘက်ရှိ ဒေသများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အာဏာသိမ်းမှုဆန့် ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲများကို ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းရာတွင် ကြီးကြပ်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ကနေဒါတို့၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုကို ခံထားရသူဖြစ်သည်။

စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ထောက်ပံ့ပေးရာတွင် တရုတ်၏ အခန်းကဏ္ဍကို ထောက်ရှုပါက ယခင်က တရုတ်ဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီးဖြစ်ခဲ့သူ တင်မောင်ဆွေကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ခြင်းမှာ သတိပြုဖွယ် ဖြစ်ပါသည်။

နောက်ဆုံးရရှိသည့် ကိန်းဂဏန်းများအရ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာကြောင်း တွေ့ရသည်။ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံး၏ အဆိုအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာစစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အနည်းဆုံး အရပ်သား ၉၈၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ယခင်နှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၅၃ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။

အခြေအနေမှာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်လည်း တိုးတက်လာခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာမှ ယခုနှစ် ဇန်နဝါရီအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကာလအတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိခဲ့ပြီး အရပ်သား ၁၇၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း အနည်းဆုံး ကလေးငယ် ၂၈၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ရာ ယင်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ကလေးငယ်များ အသေအပျောက်အများဆုံးနှစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဤကဲ့သို့ မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့နေသော နောက်ခံအခြေအနေများကြားတွင် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေးအတွက် ဖိအားများ တိုးလာနေသည်။

ယင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် နိုင်ငံတကာတရားစီရင်ခွင့်ခေတ် ဦးဦးဖျားဖျား ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဟု ကျွန်ုပ် ယုံကြည်ပါသည်။

အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ကျွန်ုပ်တို့ကို ထောက်ခံအားပေးသော်လည်း အစိုးရများက မည်သို့လုပ် ဆောင်မည်ကို စောင့်ကြည့်ရဦးမည်ဖြစ်သည်။

မင်းအောင်လှိုင်အပေါ် ၎င်းတို့ မည်သို့ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမည်နည်းဆိုသည့် အချက်သည် ၎င်းတို့၏ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုအပေါ် ကတိကဝတ်ပြုမှုနှင့် မိမိတို့ပြည်သူများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုရှိမရှိကို တိုင်းတာမည့် စမ်းသပ်ချက်တခုပင် ဖြစ်ပါတော့သည်။

ယခုဆောင်းပါးကို ရေးသားသူ ခရစ္စတိုဖာ ဂန်းနက်စ်သည် Myanmar Accountability Project ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်သည်။