မြန်မာဘုရင်များ ဖိန့်ဖိန့်တုန်အောင် ကြောက်လန့်ခဲ့ရသော နှစ်ပေါင်းများစွာ ပျောက်ဆုံးနေသည့် ရခိုင်ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်းကို AA က ပြန်လည်ရှာဖွေ တူးဖော်ရရှိ
(ယတြာခေါင်းလောင်းကြောင့် ပြည်ပရန်သူများမှာ ရခိုင်ကို ဖိန့်ဖိန့်တုန်အောင် ကြောက်လန့်ခဲ့ရဟုဆို)
ရခိုင့်သမိုင်းတွင် ပြည်ပရန်ကို ကာကွယ်ပေးသော “ယတြာခေါင်းလောင်း” ကို ပြီးခဲ့သည့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့မှ ပြန်လည်ရှာတွေ့ တူးဖော်ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်းသည် ယခင် ရခိုင့်နိုင်ငံတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော ခေါင်းလောင်းဖြစ်ပြီး မြောက်ဦးခေတ် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ခေါင်းလောင်းလည်းဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ယတြာခေါင်းလောင်း အား မဟာမုနိဘုရားကုန်းတော်၌ မြှုပ်နှံထားခြင်းဖြစ်ပြီး မြှုပ်နှံထားသည့် နေရာကို သိသူမှာ မဟာမုနိဂေါပကအဖွဲ့ဝင်ဟောင်း အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ် ဦးထွန်းအောင်ဖြစ်သည်။
ရခိုင့်နိုင်ငံတော်ကို စောင့်ရှောက်ပေးသော ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ယတြာခေါင်းလောင်း ရှိသည်ဟု အလံနီပါတီခေတ်၊ ဖဆပလပါတီခေတ်၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ် ပါတီကောင်စီခေတ်နှင့် စစ်တပ်ထောက်လှမ်းရီးခေတ်တို့တွင် မြန်မာအစိုးရ တာဝန်ရှိသူများက ရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ခေတ်အဆက်ဆက် မြန်မာခေါင်းဆောင်များက ဦးထွန်းအောင်အား အမျိုးမျိုးသော မက်လုံးများပေးကာ ခေါင်းလောင်း မြှုပ်နှံထားသည့် နေရာကို ပြောပြပေးရန် စည်းရုံးခဲ့သော်လည်း ဦးထွန်းအောင်မှာ ဖွင့်ဟမှုမရှိဘဲ နှုတ်ပိတ်နေခဲ့သည်။
လက်ရှိ မဟာမုနိဘုန်းကြီးကျောင်း တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရာတွင် လူတစ်စုက ခေါင်းလောင်း မြှုပ်နှံထားသည့် နေရာကို သိသွားခြင်းနှင့် ဦးထွန်းအောင်မှာ အသက်ကြီးလာသည့်အတွက် အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့အား ယုံကြည်စိတ်ချမှုကြောင့် အပ်နှံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်းကို မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်ဘုရင် နရပတိကြီး (၁၆၃၈-၁၆၄၅) လက်ထက်တွင် ရခိုင့်နိုင်ငံတော်နှင့် စစ်ရေးကာကွယ်မှုများအတွက် သွန်းလုပ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ခေါင်းလောင်းမှာ အမြင့် ၈၆ စင်တီမီတာ၊ အောက်ခြေအချင်း ၆၅ စင်တီမီတာ၊ အောက်ခြေအဝန်း ၂၀၇ စင်တီမီတာ၊ အနားအထူ ၄ စင်တီမီတာ၊ ကိုယ်ထည်အဝန်း ၁၆၀ စင်တီမီတာနှင့် လုံးပတ် ၂၄ စင်တီမီတာရှိကြောင်း သိရသည်။
ခေါင်းလောင်း၏ အပြင်ဘက် မျက်နှာပြင်တွင် ယတြာများကို ပါဠိ၊ သက္ကတ၊ ရက္ခဝဏ္ဏ ဘာသာ ၃ မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားပြီး အင်း၊ အိုင်၊ ခါးလှည့် သုံးမျိုးပါဝင်သော ရခိုင့်ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်း ဖြစ်သည်။
ယတြာခေါင်းလောင်းအား တစ်ကြိမ်တီးခတ်လိုက်လျှင် အရှေ့ပြည် ၃ ခါ ပြိုလေ့ရှိသဖြင့် မြန်မာဘုရင်များ အဆက်ဆက် ဖိန့်ဖိန့်တုန်ကာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ် ခြောက်ခြားခဲ့ရသည့် ရှေးဟောင်း ခေါင်းလောင်းလည်း ဖြစ်သည်ဟု ရခိုင်သမိုင်းပညာရှင်များက ပြောဆိုထားကြသည်။
ဦးထွန်းအောင် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အလံနီပါတီခေတ်အတွင်း ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးချင်းအောင်၊ ဦးလေးတော်စပ်သူ ဦးမြအောင်၊ ယောက္ခမ ကျော်လှအောင်၊ အဖိုး ဦးလှထွန်းရီ တို့က ယတြာခေါင်းလောင်း လုံခြုံရေးအတွက် မဟာမုနိဘုရားကုန်းတော်၌ မြှုပ်နှံဝှက်ထားခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
မြှုပ်နှံဝှက်ထားခဲ့သူများမှ ဦးထွန်းအောင်အား ခေါင်းလောင်းကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းရန် မှာကြားခဲ့၍ တစ်ပါးသူလက်ထဲသို့ မရောက်ရှိစေရေးအတွက် နှစ်ပေါင်း ၆၀ ကျော်ကြာ နှုတ်ပိတ်နေခဲ့ပြီး မြန်မာအစိုးရများကိုလည်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
အလံနီပါတီခေတ်နှင့် စစ်တပ်ထောက်လှမ်းရီးခေတ်တို့တွင် အာဏာပိုင်များမှ ခေါင်းလောင်းရှိသည့်နေရာကို ပြောပြပေးရန် ဦးထွန်းအောင်ကို ဖိအားပေးခဲ့သော်လည်း မပြောပြသဖြင့် ၎င်းအား မဟာမုနိဘုရားဂေါပကအဖွဲ့မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ကြသေးသည်။
သို့သော်လည်း လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးက ယုံကြည်အားထားရသည့် အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့အား ယုံကြည်စိတ်ချမှုများဖြင့် ရခိုင်အတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော ယတြာခေါင်းလောင်းအား အပ်နှံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဦးထွန်းအောင်က ပြောကြားထားသည်။
ယတြာခေါင်းလောင်းအား အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့ထံ အပ်နှံပေးရခြင်းအတွက်လည်း အလွန်ပင် ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်ကြောင်းလည်း ဦးထွန်းအောင်က ပြောကာ အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့မှလည်း ၎င်းအား ကျပ်ငွေ သိန်း ၅၀၀ ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ဦးထွန်းအောင်က အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့မှ ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ပေးသော ငွေကျပ် သိန်း ၅၀၀ ကို မဟာမုနိဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင် ဆောက်လုပ်ရာတွင် လှူဒါန်းသွားမည်ဟု ဆိုသည်။
ယခုတွေ့ရှိရသည့် ခေါင်းလောင်းမှာ ရခိုင့်သမိုင်းထဲက ပျောက်ဆုံးနေသော နာမည်ကြီး ယတြာခေါင်းလောင်းဖြစ်ကြောင်းကို ရခိုင်သုတေသနပညာရှင်များက အခိုင်အမာ အတည်ပြုထားကြသည်။
အဆိုပါ ခေါင်းလောင်းမှာ မဟာမုနိကုန်းတော်၌ရှိခဲ့ကြောင်းကို “မဟာမုနိဘုရားနှင့် ယတြာခေါင်းလောင်း” ဟု အမည်တပ်ကာ ဓါတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြခဲ့သူမှာ ဆွဇ်လူမျိုး ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင် Dr.Emmanuel Forchhammer (1851-1890) ပင် ဖြစ်သည်။
အလားတူ ၁၉၅၇ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည့် Mr. R.B Smart ၏ Burma Gazetteer, Akyab District, Volume A တွင်လည်း မဟာမုနိဘုရားကုန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ယတြာခေါင်းလောင်း ရှိကြောင်း ရေးသားထားသည်။
ယတြာခေါင်းလောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ သပ္ပဒါနပကာရဏ ကျမ်းတွင် “အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက် ပြည်ရွာ မင်းတကာတို့ကို တထိန့်ထိန့် တလန့်လန့် ပြိုပျက်စေလိုမူကား၊ ကုလားတန်ဘက်ကို ဇာတီမုခ်လေးဝနှင့် တည်လေ။ ယတြာခေါင်းလောင်းကိုလည်း အရှေ့မုခ်ဝတွင် ဆွဲ၍တီး၊ အရှေ့ တိုင်းပြည်တို့သည် တထိန့်လန့်လန့် ပြိုပျက်လေ၏” ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ထို့ကြောင့် ကုလားတန်မြစ်နားဘက် တစ်နေရာရှိ ဥဿလင်းကုန်းတော်နှင့် ဥဿလင်းစေတီသည် ခေါင်းလောင်း၏ မူလတည်ရှိသည့်နေရာဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ယခု တွေ့ရှိရသော ယတြာခေါင်းလောင်းတွင် အင်းကွက်ကြီး ၈ ကွက်ပါရှိပြီး ယင်းအင်းကွက်များမှာ မြေ – မြီ (ပထဝီ) အင်း၊ မီး (တေဇော) အင်း၊ ရေ – ရီ (အာပေါ) အင်း၊ လေ – လီ (ဝါယော) အင်း တို့ဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ဓါတ်ကြီး ၄ ပါးကို အတိုက်တစ်ကွက်၊ အခံတစ်ကွက်ဖြင့် တစ်မျိုးလျှင် နှစ်ကွက်ကျစီ စီမံပြုလုပ်ထားသည်ဟု အင်းဆရာကြီး ကျွန်းဒေါင်းက ပြောကြားထားသည်။
အင်းဆရာကြီး ကျွန်းဒေါင်း၏ မှတ်တမ်းတွင် ဤ ယတြာခေါင်းလောင်းသည် ငါတို့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်လိုသော တိုင်းပြည် (ဝါ) တို့အားကျူးကျော်လာသည့် ရန်သူကို –
(၁) ရေ – ရီအင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) ရီအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။
(၂) မြေ – မြီအင်းဖြင့်တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) မြီအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။
(၃) လေ – လီအင်းဖြင့်တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) လီအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။
(၄) မီးအင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) မီးအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။ ဟု ဖော်ပြထားသည်။
အဆိုပါအင်း၏ အောက်၌လည်း အင်းကွက်ငယ် ၃၀ ကို ပတ်လည်အပြည့် ရေးသွင်းကာ ယင်းအင်းကွက်ငယ် ၃၀ မှာ ငါတို့၏ အိမ်နီးပါးချင်း တိုင်းပြည်များ၊ ပြိုင်ဖက်နိုင်ငံများ အတွက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ – (၁) ယိုးဒယား၊ (၂) ဘရင်ဂျီ၊ (၃) မုတ္တမ၊ (၄) ပဲခူး၊ (၅) မွန်၊ (၆) သံလျင်၊ (၇) ပြည်၊ (၈) တောင်ငူ၊ (၉) ပုဂံ၊ (၁၀) အင်းဝ၊ (၁၁) အောက်သား၊ (၁၂) ဥဒရစ်၊ (၁၃) ပထန်၊ (၁၄) ရှမ်း၊ (၁၅) သက် အပါအဝင် အိမ်ပါးချင်းတိုင်းပြည်၊ နိုင်ငံပေါင်း ၃၀ ကို ဦးတည်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ဓါတ်ပုံ – APM ၊ Dr. Emmanuel Forchhammer
