AA က တူးဖော်ရရှိသွားသည့် ရခိုင်သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်း အကြောင်း အစီရင်ခံ အမြန်တင်ပြရန် မင်းအောင်လှိုင်က ရှေးဟောင်း သုတေသနကို ညွှန်ကြား
ရခိုင်ပြည်တွင် အာရက္ခတပ်တော်-AA က တူးဖော်ရရှိသွားသည့် ရခိုင်ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်း၏ အကြောင်း ကို အစီရင်ခံစာ အသေးစိတ် အမြန်တင်ပြရန် နေပြည်တော်စစ်ရုံးက ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနကို ညွှန်ကြားထားကြောင်း နေပြည်တော်စစ်ဘက်သတင်းရင်းမြစ်က ပြောဆိုသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ရခိုင်အခြေစိုက် မီဒီယာများက ရခိုင်သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်း လောင်းကို AA က တူးဖော်ရရှိထားပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းများ ဖော်ပြခဲ့ရာ အဆိုပါ သတင်းများကြောင့် နေပြည်တော်စစ်ရုံးက ယတြာခေါင်းလောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အသေးစိတ် အစီရင်ခံစာများ ရေးသား၍ အမြန်ဆုံးတင်ပြရန် သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနကို ညွှန်ကြားခဲ့ကြောင်း၊ အဓိကအားဖြင့် စစ်ခေါင်းဆောင်က ယတြာခေါင်းလောင်းကိစ္စကို စိတ်ဝင်စားနေကြောင်း သိရှိရသည်။
” ယတြာခေါင်းလောင်းရဲ့ ရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်းတွေ အမြန်ဆုံး တင်ပြပါဆိုပြီး တောင်းတယ်။ တောင်းတာက စစ်ရုံးက တောင်းတာ။ ဒါပေမယ့် တပ်ချုပ်ကြီးဆီက ဒီအမိန့် လာတယ်လို့ သိရတယ်။ ယတြာတွေ ဗေဒင်တွေကို တပ်ချုပ်ကြီးက အရမ်းစိတ်ဝင်စားတယ်။ မှတ်မိဦးမှာပေါ့ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးတုန်းက အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာ နချုပ်ရုံးခန်းနဲ့လောက်ကိုင်ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ်( ဒကစ)၊ ဆက်သွယ်ရေး တပ်ရင်း ၄ ရုံး၊ ဒုတပ် ရင်းမှူးရုံးခန်းတွေမှာ မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ လာရောက် မတိုက်ခိုက်စေဖို့ မျောက်သုံးကောင်ဓာတ်ပုံကို ဇောက် ထိုး ချိတ်ဆွဲ ယတြာလုပ်ခိုင်းခဲ့တာ။ အဲဒီယတြာက တပ်ချုပ်ကြီးကိုးကွယ်တဲ့ ဆရာတော်ကြီး -၀စီပိတ်ဆရာတော်ရဲ့ ယတြာလို့ သိရတယ်” ဟု နေပြည်တော်စစ်ဘက်သတင်းရင်းမြစ်က ပြောဆိုသည်။
ရခိုင်တွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့သော သမိုင်းဝင် ယတြာခေါင်းလောင်းအား တစ်ကြိမ်တီးခတ်လိုက်လျှင် အရှေ့ပြည် ၃ ခါ ပြိုလေ့ရှိသဖြင့် မြန်မာဘုရင်များ အဆက်ဆက် ဖိန့်ဖိန့်တုန်ကာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ် ခြောက်ခြားခဲ့ရသည့် ရှေး ဟောင်း ခေါင်းလောင်းလည်း ဖြစ်သည်ဟု ရခိုင်အခြေစိုက် မီဒီယာများက သမိုင်းအချက်အလက်တချို့ကို ကိုးကား၍ ရေးသားဖော်ပြထားသည်။
အဆိုပါ ယတြာခေါင်းလောင်းမှာ ရခိုင့်သမိုင်းတွင် ပြည်ပရန်ကို ကာကွယ်ပေးသော “ယတြာခေါင်းလောင်း” အဖြစ် ဖော်ပြကြပြီး ယခင် ရခိုင့်နိုင်ငံတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော ခေါင်းလောင်းဖြစ်ကာ မြောက်ဦးခေတ် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ခေါင်းလောင်းလည်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ယတြာခေါင်းလောင်းကို မဟာမုနိဘုရားကုန်းတော်၌ မြှုပ်နှံထားခြင်းဖြစ်ပြီး မြှုပ်နှံထားသည့် နေရာကို သိသူမှာ မဟာမုနိဂေါပကအဖွဲ့ဝင်ဟောင်း အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ် ဦးထွန်းအောင်ဖြစ်ကြောင်း၊ ရှေး ဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်းကို မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်ဘုရင် နရပတိကြီး (၁၆၃၈-၁၆၄၅) လက်ထက်တွင် ရခိုင့်နိုင်ငံတော်နှင့် စစ်ရေးကာကွယ်မှုများအတွက် သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း၊ ခေါင်းလောင်းမှာ အမြင့် ၈၆ စင်တီမီတာ၊ အောက် ခြေအချင်း ၆၅ စင်တီမီတာ၊ အောက်ခြေအဝန်း ၂၀၇ စင်တီမီတာ၊ အနားအထူ ၄ စင်တီမီတာ၊ ကိုယ်ထည်အဝန်း ၁၆၀ စင်တီမီတာနှင့် လုံးပတ် ၂၄ စင်တီမီတာရှိကြောင်း သိရသည်။
ခေါင်းလောင်း၏ အပြင်ဘက် မျက်နှာပြင်တွင် ယတြာများကို ပါဠိ၊ သက္ကတ၊ ရက္ခဝဏ္ဏ ဘာသာ ၃ မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားပြီး အင်း၊ အိုင်၊ ခါးလှည့် သုံးမျိုးပါဝင်သော ရခိုင့်ရှေးဟောင်း ယတြာခေါင်းလောင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်း ခေါင်း လောင်းမှာ မဟာမုနိကုန်းတော်၌ရှိခဲ့ကြောင်းကို “မဟာမုနိဘုရားနှင့် ယတြာခေါင်းလောင်း” ဟု အမည်တပ်ကာ ဓါတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြခဲ့သူမှာ ဆွဇ်လူမျိုး ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင် Dr.Emmanuel Forchhammer (1851-1890) ပင် ဖြစ်သည်။
အလားတူ ၁၉၅၇ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည့် Mr. R.B Smart ၏ Burma Gazetteer, Akyab District, Volume A တွင်လည်း မဟာမုနိဘုရားကုန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ယတြာခေါင်းလောင်း ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
အဆိုပါ ယတြာခေါင်းလောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ သပ္ပဒါနပကာရဏ ကျမ်းတွင် “အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက် ပြည်ရွာ မင်းတကာတို့ကို တထိန့်ထိန့် တလန့်လန့် ပြိုပျက်စေလိုမူကား၊ ကုလားတန်ဘက်ကို ဇာတီမုခ်လေးဝနှင့် တည်လေ။ ယတြာခေါင်းလောင်းကိုလည်း အရှေ့မုခ်ဝတွင် ဆွဲ၍တီး၊ အရှေ့ တိုင်းပြည်တို့သည် တထိန့်လန့်လန့် ပြိုပျက်လေ၏” ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ယတြာခေါင်းလောင်းတွင် အင်းကွက်ကြီး ၈ ကွက်ပါရှိပြီး ယင်းအင်းကွက်များမှာ မြေ – မြီ (ပထဝီ) အင်း၊ မီး (တေဇော) အင်း၊ ရေ – ရီ (အာပေါ) အင်း၊ လေ – လီ (ဝါယော) အင်း တို့ဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ဓါတ်ကြီး ၄ ပါးကို အတိုက်တစ်ကွက်၊ အခံတစ်ကွက်ဖြင့် တစ်မျိုးလျှင် နှစ်ကွက်ကျစီ စီမံပြုလုပ်ထားသည်ဟု သိရှိရသည်။
အင်းဆရာကြီး ကျွန်းဒေါင်း၏ မှတ်တမ်းတွင် ဤ ယတြာခေါင်းလောင်းသည် ငါတို့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်လိုသော တိုင်းပြည် (ဝါ) တို့အားကျူးကျော်လာသည့် ရန်သူကို –
(၁) ရေ – ရီအင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) ရီအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။
(၂) မြေ – မြီအင်းဖြင့်တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) မြီအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။
(၃) လေ – လီအင်းဖြင့်တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) လီအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။
(၄) မီးအင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်စီနိုင်၏ (ဝါ) မီးအင်းဖြင့် ကာကွယ်စီနိုင်၏။ ဟု ဖော်ပြထားသည်။
အကြမ်းဖက် မင်းအောင်လှိုင်မှာ ဗေဒင်နှင့်ယတြာ အမြဲလိုလို ချေသူဖြစ်ပြီး ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကိုးနဝင်း ယတြာ အဖြစ် မဟာသမယသုတ်နှင့် ပရိတ်ကြီး ၁၁ သုတ် ရွတ်ဖတ်ခြင်း၊ ကျောက်ကျော၊ ဘယာကြော်နှင့် မုန့်လုံး ရေပေါ် များ နံနက် ၉ နာရီမတိုင်ခင် ကပ်လှူခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။
