ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ICJ ၌ ကြားနာမှု စတင်

ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက စွပ်စွဲထားသည့်အမှုအား နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိဂ်မြို့ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) ၌ ကြားနာစစ်ဆေးမှုများ ယနေ့ ဒေသစံတော် နံနက် ၁၀ နာရီတွင် စတင်နေပြီဖြစ်သည်။

အဆိုပါကြားနာပွဲတွင် မြန်မာနှင့် ဂမ်ဘီယာကိုယ်စားလှယ်များမှ နှစ်ဖက်ချေပလျှောက်ထားချက်များ အပြန်အလှန် ပြုလုပ်ခြင်း၊ နှစ်ဖက်စလုံး တင်သွင်းထားသည့် သက်သေများ၊ ပညာရှင်များအား မေးမြန်းခြင်း ပါဝင်မည်ဟု သိရသည်။

ကြားနာမှုကို ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက်မှ ၂၉ ရက်ထိ ပြုလုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး စစ်ကော်မရှင်က ICJ ၌ ခုခံရန် သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) ဝန်ကြီး ဦးကိုကိုလှိုင်၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ် ဒေါက်တာသီတာဦးတို့ကို စေလွှတ်ထားသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၌ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသည် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ICJ တွင် တရားစွဲဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ယင်းအမှုကို အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ (NLD)အစိုးရလက်ထက်၌ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် ၂၀၁၉ ဒီဇင်ဘာတွင် ICJ သို့ သွားရောက်လျှောက်လဲချက်ပေးခဲ့သည်။

ယခုကြားနာပွဲသည် နောက်ဆုံးအကြိမ်ဖြစ်ပြီး အပြီးသတ်အမိန့်ချသည့် အခြေအနေများ ပါဝင်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်က ကျူးလွန်ထားသည့် ရိုဟင်ဂျာမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို ICJ တရားရုံးတွင် ပြန်လည်ကြားနာမှုအတွင်း အဆုံးအဖြတ် သက်သေနှင့်စစ်ဆေးချက်များ စစ်ဆေးတော့မည်

မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်တပ်က ကျူးလွန်ထားတဲ့ ရိုဟင်ဂျာမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်တဲ့ အမှုကို ICJ တရားရုံးမှာ ယခု ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ စတင် ကြားနာမည်ဖြစ်ပြီး အမှုအတွက် အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်လာမယ့် သက်သေနဲ့ စစ်ဆေးချက်တွေကို ကြားနာစစ်ဆေးမှာဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံတကာသတင်းတွေမှာ ဖော်ပြပါတယ်။

စစ်တပ်က ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစုအပေါ် မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ပါသလား ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိဂ်မြို့ရှိ ကုလသမဂ္ဂ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) က တရားသူကြီးတွေက ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ စတင်မယ့် ၃ ပတ်ကြာ ကြားနာစစ်ဆေးမှုတွေအတွင်း အဖြေရှာ ဆုံးဖြတ်ကြတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်စား ကိုကိုလှိုင် ဦးဆောင်တဲ့အဖွဲ့က လျှောက်လှဲချက် ပေးကြမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက်နေ့မှ ၁၅ ရက်နေ့ အထိ အစ္စလမ်မစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OIC) ရဲ့ ထောက်ခံမှုနဲ့ အမှုကို စတင်တိုင်ကြားခဲ့တဲ့ ဂမ်ဘီယာ (Gambia) က အမှုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ICJ တရားရုံးမှာ တင်ပြကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဇန်နဝါရီ ၁၆ရက်နေ့မှ ၂၀ ရက်နေ့ အထိ ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခြင်းမရှိကြောင်း မြန်မာစစ်တပ်က ပြန်လည် ချေပမှာဖြစ်ပါတယ်။

ICJ ကမ္ဘာ့တရားရုံးက သက်သေတွေကို ကြားနာရန် ၃ ရက်တာ သတ်မှတ်ထားပြီး အဲဒီ ကြားနာမှုက တံခါးပိတ် ကြားနာမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ နှိမ်နင်းမှုတွေက ၁၉၄၈ ခုနှစ် မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေး သဘောတူညီချက် (Genocide Convention) ကို ချိုးဖောက်ခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲပြီး ဒီအမှုကို တရားရုံးတော်သို့ တင်ပြခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတကာ ဥပဒေပညာရှင်တွေက ဒီအမှုကို အထူးအာရုံစိုက် စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဒီအမှုရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက တောင်အာဖရိကနိုင်ငံက အစ္စရေးအပေါ် ဂါဇာစစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ICJ မှာ စွဲဆိုထားတဲ့ မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်တွေကို တရားရုံးက ဘယ်လိုကိုင် တွယ်မလဲဆိုတာအတွက် အရိပ်အမြွက် လမ်းစတွေ ပေးနိုင်လို့ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ လက်အောက်ခံ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေရဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ သိန်းနဲ့ချီပြီး အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကို ထွက်ပြေးခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ အုပ်စုလိုက် မုဒိမ်းကျင့်ခံရမှု၊ မီးရှို့မှုနဲ့ လူသတ်မှု စတဲ့ ထိတ်လန့်စရာ အတွေ့အကြုံတွေကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြပါတယ်။

လက်ရှိမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ကော့ဘဇား (Cox’s Bazar) ရှိ ၈,၀၀၀ ဧက ကျယ်ဝန်းတဲ့ ယိုယွင်းပျက်စီးနေတဲ့ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာ ရိုဟင်ဂျာ ၁ ဒသမ ၁၇ သန်း ခန့်ဟာ ကျပ်ကျပ်တည်းတည်း နေထိုင်နေကြရပါတယ်။

ရိုဟင်ဂျာမိခင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဂျနီဖာ ဘေဂမ် (Janifa Begum) က “ကျွန်မတို့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေဟာ ဒီကြားနာပွဲမှာ ထင်ဟပ်ပါ့မလားဆိုတာ သိချင်ပါတယ်။ ကျွန်မတို့ တရားမျှတမှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကိုပဲ လိုချင်တာပါ” လို့ AFP သတင်းဌာနကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

မည်သည့်နိုင်ငံမဆို မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်တယ်လို့ ယူဆရတဲ့ အခြားနိုင်ငံတစ်ခုကို ICJ မှာ တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့် ရှိပါတယ်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတွေနဲ့ တရားစွဲခဲ့တာပါ။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတုန်းက နိုဘယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က သည်ဟိဂ်မြို့ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေးနန်းတော် (Peace Palace) ကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ပြီး စစ်တပ်အတွက် ခုခံချေပခဲ့ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဂမ်ဘီယာရဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို “အဖြစ်မှန်ကို လွဲမှားပြီး မပြည့်စုံအောင် ဖော်ပြထားတဲ့ ပုံရိပ်” လို့ ပယ်ချခဲ့ပြီး ဒါဟာ “ပြည်တွင်း လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခ” သာ ဖြစ်တယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ရိုဟင်ဂျာလက်နက်ကိုင်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်ရာကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး ဒီအမှုဟာ အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်တယ်လို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က သတိပေးခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ ICJ က မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ရပ်တွေကို တားဆီးဖို့ “မိမိအာဏာအတွင်းရှိသမျှ ဆောင်ရွက်ရန်” ကြားဖြတ်အမိန့် ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၂ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို မျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

မြန်မာဘက်က တရားရုံးရဲ့ စီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပေမဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှာပဲ တရားရုံးက အဲဒီကန့်ကွက်ချက်ကို ပယ်ချခဲ့တာကြောင့် အမှုကို ဆက်လက်စစ်ဆေးဖို့ လမ်းပွင့်သွားခဲ့ပါတယ်။

အခုပြုလုပ်မယ့် ကြားနာပွဲတွေဟာ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်မှာ ပြီးဆုံးမှာဖြစ်ပြီး အမှုရဲ့ အဓိက အနှစ်သာရပိုင်း​ ကို စစ်ဆေးမှာပါ။ အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ထွက်ဖို့ လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်နဲ့ချီပြီး ကြာမြင့်နိုင်ပါတယ်။

ICJ အနေနဲ့ တရားရုံးအမိန့်ကို အတင်းအကျပ် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်စွမ်း မရှိပေမဲ့ ဂမ်ဘီယာဘက်က အနိုင်ရရင် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် နိုင်ငံတကာရဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ဖိအားတွေ အကြီးအကျယ် ကျရောက် လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကတော့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရတာကြောင့် ဒီတစ်ခေါက် ကြားနာပွဲကို တက်ရောက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ICJ တရားရုံးအပြင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) ကလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးနေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံမှာလည်း Universal Jurisdiction (ကမ္ဘာ့တရားစီရင်ခွင့်) မူအရ ဒီအမှုကို စစ်ဆေးမှုတွေ ရှိနေပါတယ်။