စစ်ရာဇဝတ််မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် အရေးယူပေးရန် မြန်မာစစ်ကော်မရှင်ကို ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (CHRO) က တီမောလက်စတေးနိုင်ငံ ၊ ပြည်သူ့အစိုးရရှေ့နေရုံးသို့ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တိုင်ကြားစာတင်သွင်းလိုက်သည်။
အဆိုပါ အမှုကို ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (CHRO) မှ ဦးဆောင်ပြီး တီမောစတေးနိုင်ငံ ၊ ဒီလီမြို့ ၌ တင်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း CHRO က ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။
အဆိုပါအမှုတွဲတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးအား အုပ်စုလိုက်မုဒိမ်းကျင့်မှု ၊ ဂျာနယ်လစ်တဦးနှင့် ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် လူ၁၀ဦးအား အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု ၊ ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာ လေးဦးသတ်ဖြတ်မှု ၊ လေ ကြောင်းမှ ပြင်းထန်စွာတိုက်ခိုက်သဖြင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်းလေး ဦးနှင့် လူနာလေးဦးသေဆုံးမှုနှင့် ဘုရားကျောင်းများအဆက်မပြတ်တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်စဥ်များကို သက်သေဖြင့်တင်သွင်းထားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
တိုင်ကြားစာပါ ရာဇဝတ်မှုဖြစ်စဉ် အများစုသည် ချင်းပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။
တီမောလက်စတေးနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် (Universal Jurisdiction) ကို လက်ခံထားသဖြင့် မည်သည့်နိုင်ငံသားက မည်သည့်နေရာတွင် ကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ အရေးယူ ပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်းသိရသည်။
“ဤအမှုသည် တီမောလက်စတေးနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုဖိအား(အလုပ် ဖြစ်နိုင်ချေ) နည်းပါးသေးငယ်နိုင်တယ်။ သို့ပေမဲ့ ကျွန်ုပ်တို့တင်သွင်းထားသည့် သက်သေအားလုံးကို ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့က စနစ်တကျမှတ်တမ်းတင်ခဲ့တာဖြစ်တယ်။ထပ်မံပြီးအကြောင်းအရာခိုင် လုံအားကောင်းဘို့အတွက်လည်း ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်” ဟု အမှု၏ အဓိကရှေ့နေနှစ်ဦးဖြစ် သော ဟိုဆေး ထိပ်ရှီးရားနှင့် နူနိုမာရာဇက်စ် တို့က ကြေညာချက်တွင် ပြောကြားထားသည်။
၎င်းအပြင် ကုလသမဂ္ဂက ဖွဲ့စည်းထားသည့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာလွတ်လပ်သောစုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ယန္တရား(IIMM) တွင်လည်း စိစစ်အတည်ပြုထားသည့် သက်သေအထောက်အထားများရှိပြီး တီမောအာဏာပိုင်များ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအပိုင်းအဖြစ်အသုံးပြုရန် ပံ့ပိုးပေးသွားမည်ဖြစ် ကြောင်း ၎င်းတို့ကဆိုသည်။
အမှုဖြစ်စဥ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး CHRO အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ ဆလိုင်းဇအုပ်ကလည်း “မြန်မာစစ်ကော်မရှင်တပ်ဖွဲ့တွေက အရပ်သားတွေအပေါ်ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ၊ စနစ်တကျ ၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နှင့် လက်နက်အင်အားမတန်တဆ အသုံးပြုခြင်းနှင့် အရပ်ဘက်စစ်ဘက် ပစ်မှတ် ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများကျူးလွန်ခဲ့တယ်” ဟု ပြောကြားထားသည်။
တီမောနိုင်ငံမှ ထိပ်တန်းနိုင်ငံရေးသမားများနှင့် ဩဇာရှိသူများသည် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် တာဝန်ခံမှု အပေါ်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာရပ်တည်နေသောကြောင့် ချင်းလူမျိုးများ၏ တရားမျှတမှုတောင်းဆိုသံကို တီမောပြည်သူများကြားသိလိမ့်မည်ဟု အလေးအနက်ယုံကြည်ကြောင်း ၎င်းကဆိုသည်။
ချင်းပြည်နယ်၌ ၂၀၂၂ခုနှစ်မှစ၍ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပေါင်း ၁,၀၀၀ခန့် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး လူနေအိမ် ၄,၆၀၀ကျော်မီးလောင်ပျက်စီးကာ အမျိုးသမီးနှင့်ကလေးအပါအဝင်အရပ်သား ၄၇၈ဦးသေဆုံး၍ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ ၁၂၇ ခု ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း CHRO မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတဝန်တွင်လည်း ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လကုန်ထိ စစ်ကော်မရှင်ကြောင့် အရပ်သား ၆,၄၇၃ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၃၀,၀၀၀ကျော်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၂,၀၀၀ကျော်မှာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခံနေ ရဆဲဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။
၎င်းအပြင် လူဦးရေ ၃ ဒသမ ၅ သန်းကျော် (လူဦးရေ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်) သည် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရပြီး လူပေါင်းသန်း၂၀ ခန့်မှာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများလိုအပ်နေကြောင်း ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသည်။
ယခုတိုင်ကြားမှုသည် မြန်မာ့အခြေအနေ ပြောင်းလဲရန်လိုအပ်နေပြီဆိုသည့် သတင်းစကားကို အာဆီယံဒေသတွင်းသို့ ပို့ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အရေးယူမှု ဖြစ်မြောက်လာအောင် ကူညီပေးနေသည့် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး စီမံချက်အဖွဲ့အစည်း (Myanmar Accountability Project) မှ ညွှန်ကြားရေးမှုး Chris Gunness က ပြောကြားထားသည်။
Leave a Reply