မြန်မာစစ်အုပ်စုသည် ဒီဇင်ဘာလဆန်းပိုင်းနှင့် ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က အမေရိကန်-အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့ စစ်ပွဲမစတင်မီကာလအတွင်း ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ချိုးဖောက်ပြီး အီရန်နိုင်ငံထံမှ လေယာဉ်ဆီများကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လျှို့ဝှက်တင်သွင်းခဲ့ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ဆိပ်ကမ်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်ဟု Nikkei Asia သတင်းဌာနက ဖော်ပြသည်။

ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း မကြာသေးမီက စစ်အုပ်စု အသုံးပြုသည့် ဆီပမာဏအပေါ် အခြေခံကြည့်လျှင် ယခုတင်သွင်းမှုသည် စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများအတွက် ရက်ပေါင်း ၁၂၀ မှ ၁၅၀ အထိ လုံလောက်သော ပမာဏဖြစ်သည်ဟု လောင်စာဆီကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်သည့် အတွင်းသိတဦးက Nikkei Asia သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန်တွင် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေခြင်းကြောင့် စစ်ကော်မရှင်အနေဖြင့် စျေးနှုန်းများ မြင့်တက်နေချိန်တွင် အခြားသော လောင်စာဆီရင်းမြစ်များကို ရှာဖွေရတော့မည်ဖြစ်သည်။

အီရန်က နောက်ဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ဒုတိယပတ်တွင် ပေးပို့ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ပေးပို့မှု သုံးကြိမ်စလုံးသည် ရန်ကုန်မြို့အနီး သီလဝါဆိပ်ကမ်းရှိ ယခင်က Puma ခေါ် Myan Oil Terminal လေယာဉ်ဆီသိုလှောင်ရုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတွင်းသိတဦးက Nikkei Asia သို့ ပြောသည်။

Nikkei မှ မြင်တွေ့ခဲ့ရသော ဆိပ်ကမ်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများအရ ကုန်တင်သင်္ဘော MV Reef က ထိုဆီများကို အီရတ်မှ စတင် တင်ဆောင်လာသည်ဟု လိမ်ထားသည်။

MV Reef သင်္ဘောသည် ရန်ကုန်မြစ်၏ တိမ်ပြီးရွှံ့နွံထူထပ်သော ရေပြင်အခြေအနေနှင့် သင့်လျော်သည့် သင်္ဘောငယ်တစင်းဖြစ်သည်။ MV Reef သည် လောင်စာဆီ မက်ထရစ်တန်ပေါင်း ၁၈,၃၇၆ တန် (စည်ပေါင်း ၁၄၆,၀၀၀ ခန့်) ကို သယ်ယူပို့ဆောင်နိုင်သည်။

“သူတို့ လေယာဉ်ဆီ ပမာဏအတော်များများ တင်သွင်းထားတယ်။ ပုံမှန်ထက်တောင် ပိုများတယ်။ သူတို့က ဒီအခြေအနေအတွက် အဆင်သင့်ပြင်ထားတာပါ” ဟု အတွင်းသိက ဆိုသည်။

“မြန်မာနိုင်ငံကို အီရန်က လောင်စာဆီ ထောက်ပံ့ပေးတာဟာ အမှန်ဖြစ်သလို အရေးလည်း ကြီးပါတယ်။ ကျွန်တော် အစပိုင်းမှာ သံသယရှိခဲ့ပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာတော့ ယုံသွားခဲ့တယ်” ဟု ဩစတြေးလျ စီးပွားရေးပညာရှင်နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ စီးပွားရေးအကြံပေးဟောင်းဖြစ်သူ ရှောင်တာနဲလ်က Nikkei Asia သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံသို့ စစ်ဘက်သုံး ဒရုန်းများကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးနေခဲ့ပြီး ပြီးခဲ့သည့် သုံးနှစ်လုံးလုံး ပြည်တွင်း၌ ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုရန် ယူရီးယားဓာတ်မြေသြဇာများကိုလည်း ပေးပို့ခဲ့သည်။ နှစ်စဉ် ယူရီးယားပေးပို့မှုသည် တန်ချိန် ၄၀၀,၀၀၀ မှ ၆၀၀,၀၀၀ ကြားရှိနိုင်ကြောင်း ကုန်သွယ်မှုလေ့လာဆန်းစစ်သူ နှစ်ဦးက ခန့်မှန်းကြောင်း ရိုက်တာသတင်းဌာနက ဇန်နဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အီရန်က လေယာဉ်ဆီ၊ ဒရုန်းနှင့် ယူရီးယား ပေးပို့မှုသည် တီဟီရန်အစိုးရ တချိန်က ကိုင်စွဲထားခဲ့သော မူဝါဒနှင့် သိသိသာသာ သွေဖည်နေသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ထိုစဉ်က အီရန်သမ္မတ ဟက်ဆန် ရိုဟာနီသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာနှင့် ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှု ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်အရေးကို ဖြေရှင်းရန် နိုင်ငံတကာ ဖိအားပေးမှုများကို ၎င်းတို့နိုင်ငံက ထောက်ခံမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ဖူးသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင် အမိန့်ပေးခဲ့သည့် စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် မွတ်စလင်လူနည်းစုဖြစ်သည့် ရိုဟင်ဂျာ ၇၅၀,၀၀၀ ကျော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ကော့ဘဇားသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် မင်းအောင်လှိုင် အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံစီးပွားရေးကို ထိုးကျသွားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရေနံဓာတု သန့်စင်နိုင်စွမ်း မရှိသလောက်ဖြစ်နေပြီး ဒီဇယ်နှင့် ဓာတ်ဆီ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို စင်ကာပူနိုင်ငံမှ တင်သွင်းရသည်။

အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့က အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဓာတ်ဆီစျေးသည် ချက်ချင်းဆိုသလို ၈၀ ကျပ် (၀.၀၃၈ ဒေါ်လာ) မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ပိုတက်မည့်အလားအလာ ရှိနေသည်။

“စစ်ကော်မရှင်ရဲ့ ဘဏ္ဍာရေး အထူးသဖြင့် နိုင်ငံခြားငွေဟာ အမြဲတမ်းလိုလို စိုးရိမ်ရတဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေတယ်။ လောင်စာဆီစျေးနှုန်း မြင့်တက်မှုတွေကြောင့် ရုရှားဆီကနေ ခဲယမ်းတွေနဲ့ လေကြောင်းလက်နက်တွေ ဝယ်ဖို့ အသုံးပြုနေတဲ့ လက်ကျန်နိုင်ငံခြားငွေတွေ ကုန်ခန်းသွားနိုင်ပါတယ်။ လေယာဉ်ဆီပေးသွင်းနေတဲ့ မဟာမိတ်တဦး ထပ်ဆုံးရှုံးသွားပြီ” ဟု ရှောင်တာနဲလ်က Nikkei Asia သို့ ပြောသည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် စစ်ကော်မရှင်သည် မတ်လ ၇ ရက်နေ့မှစ၍ မော်တော်ယာဉ်အများစုအတွက် နံပါတ်ပြား စုံ/မ အလိုက် စုံရက်၊မရက်ဖြင့် ထွက်ကာ ဆီဖြည့်ကြရန် ကြေညာခဲ့သည်။ စျေးတင်ရောင်းခြင်းနှင့် လောင်စာဆီ သိုလှောင်ခြင်းများကိုလည်း “တားမြစ်” ထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက လောင်စာဆီ လက်ကျန်အချက်အလက်များကို ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ပုံမှန်အားဖြင့် ဓာတ်ဆီ ၃၆ ရက်စာ၊ ဒီဇယ် ၃၅ ရက်စာနှင့် လေယာဉ်ဆီ ၁၂၀ ရက်စာ ရှိတတ်သည်။ လက်ရှိ ဓာတ်ဆီနှင့် ဒီဇယ်လက်ကျန်မှာ ရက် ၃၀ ခန့်စာသာ ကျန်တော့သည်ဟု စက်မှုလုပ်ငန်း စောင့်ကြည့်သူများက ခန့်မှန်းကြသည်။

လူဦးရေထူထပ်သော မြို့ကြီးများရှိ ဆီဆိုင်များသည် ပုံမှန်အတိုင်း ပြတ်လပ်လေ့ရှိသော်လည်း စစ်တပ်သည် လောင်စာဆီများကို ရနိုင်သမျှ ဦးအောင်ယူလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း အီရန်အကျပ်အတည်းသည် ၎င်းတို့ကို ဘဏ္ဍာရေးအရ ကျပ်တည်းစေမည်ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ထိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့သို့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်ပို့မှု (နိုင်ငံခြားငွေရရှိရာ အဓိကလမ်းကြောင်း) မှာ တနှစ်လျှင် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ကျဆင်းနေချိန်လည်း ဖြစ်သည်။

“စစ်ကော်မရှင်ရဲ့ နိုင်ငံခြားငွေ လက်ကျန်နည်းပါးနေတာကြောင့် ကမ္ဘာ့ရေနံစျေးနှုန်း တက်လာမှုဟာ နေပြည်တော်ရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ စီးပွားရေးတခုလုံးကို ထိခိုက်စေမှာပါ” ဟု International Crisis Group မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အကြီးတန်းအကြံပေး ရစ်ချက်ဟောဆေးက Nikkei သို့ ပြောသည်။

“အရင်တုန်းကဆိုရင် ဒီလို စီးပွားရေး ရိုက်ခတ်မှုတွေကို သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကနေရတဲ့ ဝင်ငွေနဲ့ ပြန်ပြီး ခုနှိမ်လို့ ရခဲ့တယ်။ အခု ဓာတ်ငွေ့ထွက်နှုန်း ကျဆင်းနေတာကြောင့် အဲဒီလို ခုနှိမ်နိုင်စွမ်းက အရင်ကထက် အများကြီး နည်းသွားပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ စားဝတ်နေရေး ခက်ခဲနေပြီးသားဖြစ်တဲ့ သာမန်ပြည်လူတွေအပေါ် သက်ရောက်မှုက အကြီးမားဆုံးဖြစ်မှာပါ။ သူတို့ဟာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ အစားအသောက်နဲ့ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းတွေအပြင် လောင်စာဆီစျေးနှုန်း မြင့်တက်တာတွေကိုပါ ရင်ဆိုင်ရတော့မှာပါ။” ဟု ရစ်ချက်က ပြောသည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လောင်စာဆီ ထောက်ပံ့ကြေးများကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သဖြင့် စျေးနှုန်းများ အဆမတန် မြင့်တက်ခဲ့ရာမှ သံဃာတော်များ ဦးဆောင်သည့် “ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး” ခေါ် လူထုအုံကြွမှုကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးသည်။

မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကီလိုမီတာ ၂,၄၀၀ နီးပါး နယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသော ထိုင်းက နယ်စပ်မှတဆင့် လောင်စာဆီ တင်ပို့မှုကို ပိတ်ပင်လိုက်သဖြင့် ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က ထိုင်းနိုင်ငံ မယ်ဆိုင်၊ မြန်မာနိုင်ငံ တာချီလိတ်နှင့် မဲဆောက်-မြဝတီ နယ်စပ်ဒေသတို့တွင် လောင်စာဆီ လုယက်ဝယ်ယူမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

လူကြီးဖတ်စာပေ