မြန်မာနိုင်ငံမှ KIA အပါဝင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများမှာ ကမ္ဘာ့အဆင့် ၁ မြေရှားသတ္တုများ ထွက်ရှိရာ ကမ္ဘာ့ဗဟိုချက်ဖြစ်လာသော်လည်း တရုတ်က အပြည့်အ၀ထိန်းချုပ်ထား

မြန်မာနိုင်ငံမှ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်-KIA အပါဝင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများမှာ အဆင့် ၁ မြေရှားသတ္တုများ ထွက်ရှိပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံက အပြည့် အ၀ ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း အမေရိကန်အခြေစိုက် Rare Earth Exchanges (REEx) က ထုတ်ပြန်သည်။

ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) ကဲ့သို့သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျသော မြေရှားသတ္တု (Heavy Rare Earth) တူးဖော်ရေးဒေသများကို ထိန်းချုပ်ထားကြပြီး၊ လျှပ်စစ်ကား (EV) မော်တာများနှင့် လေအားလျှပ်စစ် တာဘိုင်များအတွက် အလွန်အရေးကြီးသည့် Dysprosium နှင့် Terbium သတ္တုများကို တူးဖော်နေကြသော တရုတ်လုပ်ငန်းရှင်များထံမှ တစ်နှစ်လျှင် အခွန်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၀၀ ခန့် ရရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းရကြောင်း သိရှိရည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွက် မြေရှားသတ္တုကုန်ကြမ်း ရရှိရာ အကြီးဆုံး ပြည်ပအရင်းအမြစ် ဖြစ်လာခဲ့ကြောင်း၊ ၎င်းသည် တရုတ်၏ သတ္တုသန့်စင်ခြင်းနှင့် သံလိုက်ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် အနောက်နိုင်ငံထုတ် လျှပ်စစ်ကားများကို သွယ်ဝိုက်၍ အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသည့်၊ နိုင်ငံရေးအရ ထိရှလွယ်ပြီး အရင်းအမြစ် စုပြုံနေသော ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်တစ်ခုကို ဖန်တီးထားကြောင်း Rare Earth Exchanges (REEx) က ဆိုသည်။

မြန်မာ့မြေရှားသတ္တုကဏ္ဍ၏ မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါမှုသည် ပြတ်သားသော လက်တွေ့အခြေ အနေတစ်ခုကို မီးမောင်းထိုးပြနေပြီး ၎င်းမှာ စွမ်းအင်ကူးပြောင်းမှုအတွက် အရေးပါသော တွင်းထွက် ပစ္စည်း ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်များသည် ကမ္ဘာ့မတည်ငြိမ်ဆုံး ဒေသအချို့ကို ဖြတ်သန်းနေရခြင်းဖြစ် ကြောင်း၊ ယင်းသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများနှင့် မူဝါဒချမှတ်သူများအတွက် ထောက်ပံ့မှု ပြတ်တောက်နိုင်သည့် ကြီးမားသော စွန့်စားရမှုများ ရှိနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပါအဖွဲ့က ဆိုသည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံအခြေစိုက် မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးအဖွဲ့ (IRIS) က မကြာသေးမီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ဆောင်းပါးတစ်စောင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ အစိုးရမဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊ အထူးသဖြင့် KIA သည် အရေးပါသော မြေရှားသတ္တုတူးဖော်ရေး နယ်မြေများကို ထိန်းချုပ်ထားသဖြင့် ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်ကူးပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်တွင် မဟာဗျူဟာမြောက် ပါဝင်ပတ်သက်သူများ ဖြစ်လာသည်ဟု ဖော်ပြထား သည်။

အမှန်စင်စစ် KIA နှင့် အခြားသော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများသည် Rare Earth Exchanges (REEx Insights) ၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွင် နံပါတ် (၁) အဆင့်ရှိ မြေရှားသတ္တု ပိုင်ဆိုင်မှုများအဖြစ် ရပ်တည်နေကြောင်း သိရှိရသည်။

အဆိုပါ ဆောင်းပါးသည် စိတ်မသက်မသာဖြစ်ဖွယ် လက်တွေ့အခြေအနေတစ်ခုကို အသားပေးဖော်ပြထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် လျှပ်စစ်ကားများနှင့် လေအားလျှပ်စစ် တာဘိုင်များတွင် အသုံးပြုသည့် စွမ်းဆောင်ရည်မြင့် သံလိုက်များအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော Dysprosium နှင့် Terbium သတ္တုများ၏ အဓိက ထောက်ပံ့သူဖြစ်ကြောင်း၊ ဤကုန်ကြမ်းအများစုမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်ကို စိုးမိုးထားသည့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ သန့်စင်မှုစနစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားကြောင်း သိရှိရသည်။

IRIS ၏ ဆောင်းပါးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါမှုကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း Rare Earth Exchanges (REEx) က ထောက်ပြသည်။

IRIS ဆောင်းပါးအရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားလာသည့် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများသည် သဘာဝသယံဇာတ ထိန်းချုပ်မှုပုံစံကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များအရ KIA သည် ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ အဓိက မြေရှားသတ္တုတွင်း နယ်မြေအချို့ကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး မြေစေးလွှာပါ မြေရှားသတ္တု (Ion-adsorption clay ores) များကို တူးဖော်နေသည့် တရုတ်လုပ်ငန်းရှင်များထံမှ အခွန်ကောက်ခံနေကြောင်း REEx အနေဖြင့်လည်း လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်း အစီရင်ခံစာများစွာတွင် ယင်းအချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီးဖြစ်ကြာင်း သိရှိရသည်။

အဆိုပါ လုပ်ငန်းများက တစ်နှစ်လျှင် အခွန်ငွေ ဒေါ်လာ သန်း ၂၀၀ ခန့် ရရှိစေပြီး ကုန်ကြမ်းများကို နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သန့်စင်ရန် သယ်ယူသွားကြောင်း၊ ပထဝီနိုင်ငံရေး ရှုထောင့်အရ အစိုးရမဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တစ်ခုသည် ကမ္ဘာ့လျှပ်စစ်ကား ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်တွင် သွယ်ဝိုက်၍ ပါဝင်ပတ်သက်သူ ဖြစ်လာခြင်းပင် ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။

အမှန်စင်စစ် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့မြေရှားသတ္တုဈေးကွက်အတွက် အလွန်အရေးပါပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွက် မြေရှားသတ္တုကုန်ကြမ်း (အထူးသဖြင့် EV မော်တာ၊ ကာကွယ်ရေးစနစ်နှင့် လေအားတာဘိုင်များတွင် သုံးသည့် အပူဒဏ်ခံ သံလိုက်များအတွက် လိုအပ်သော Dysprosium နှင့် Terbium) ရရှိရာ အကြီးဆုံး ပြည်ပအရင်းအမြစ် ဖြစ်လာခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

တရုတ်သန့်စင်စက်ရုံများက အဆိုပါ ကုန်ကြမ်းများကို ဆက်လက်ထုတ်လုပ်ရာတွင် စိုးမိုးထားကြောင်း၊ အနောက်နိုင်ငံမှ ကားထုတ်လုပ်သူများသည်ပင် တရုတ်၏ စက်မှုဂေဟစနစ်အတွင်း ထုတ် လုပ်သည့် သံလိုက်များကို နောက်ဆုံးတွင် မှီခိုနေရဆဲ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။

ထို့ကြောင့် အနောက်နိုင်ငံထုတ် လျှပ်စစ်ကားများသည် တရုတ်တွင် သန့်စင်ထားသော မြန်မာ့မြေရှားသတ္တုရိုင်းများအပေါ် သွယ်ဝိုက်၍ မှီခိုနေရနိုင်သည်ဟူသော ဆောင်းပါး၏ အဆိုပြုချက်သည် ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်၏ တကယ့်တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ မှီခိုမှုကို ထင်ဟပ်နေကြောင်း သိရှိရသည်။

KIA က နယ်မြေကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သော်လည်း တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို တရုတ်ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီများကသာ စီမံခန့်ခွဲနေခြင်းဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အစိုးရချင်း ဆွေးနွေးမှုမျိုး မဟုတ်ကြောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့မြေရှားသတ္တု (Heavy Rare Earth) အတွက် အထိခိုက်အလွယ်ဆုံး ထောက်ပံ့မှု ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်လာကြောင်း၊ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ တင်းကျပ်မှုများ သို့မဟုတ် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး အနှောင့်အယှက်များသည် ကမ္ဘာ့ Dysprosium နှင့် Terbium ထောက်ပံ့မှုကို ရုတ်တရက် ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြထားသည။

မြေရှားသတ္တု အပါအဝင် သတ္တုများသည် စွမ်းဆောင်ရည်မြင့် အမြဲတမ်းသံလိုက်များအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သဖြင့်၊ အနှောင့်အယှက် တစ်ခုခု ဖြစ်လာပါက လျှပ်စစ်ကားများ၊ လေအားတာဘိုင်များနှင့် ကာကွယ်ရေးစနစ်များအထိ ဂယက်ရိုက်ခတ်သွားနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။

တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုရသော် စွမ်းအင်ကူးပြောင်းမှု၏ ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်သည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးအရ အထိခိုက်အလွယ်ဆုံး ဒေသအချို့ကို ဖြတ်သန်းနေရဆဲ ဖြစ်ပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများနှင့် မူဝါဒချမှတ်သူများအတွက် မြန်မာ့မြေရှားသတ္တုကဏ္ဍသည် အရေးကြီးသော သတိပေးချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆက်လက် သုံးသပ်ထောက်ပြထားသည်။